بعضى از شارحان اين دو وصف را به يك معنا برگردانده و مترادف دانستهاند در حالى كه ظاهراً چنين نيست .
در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم :
« الْمُؤمِنُونَ هَيّنُونَ لَيّنُونَ كَالْجَمَلِ الْأَلُوفِ إذا قُيّدَ انْقادَ وَإنْ أُنيخَ اسْتَناخَ ؛
مؤمنان نرمخو و آسانگيرند ، مانند شتر رام كه او را به هر طريق ( صحيح و مناسبى ) ببرند منقاد و مطيع است ( در بعضى از روايات در اين فقره آمده است : « وَإنْ انيخَ عَلى صَخْرَةٍ اسْتَناخَ ؛ اگر او را روى قطعه سنگى بخوابانند مىخوابد ) » . « 1 »
بديهى است كه منقاد بودن مؤمن در برابر دوستانى است كه او را دعوت به خير و صلاح مىكنند .
اين سخن را با حديث ديگرى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پايان مىدهيم ، فرمود :
« لَأُخْبِرَنَّكُمْ عَلى مَنْ تَحْرِمُ النّارُ عَلَيْهِ غَداً ؟ عَلى كُلّ هَيّنٌ لَيّنٌ قَريبٍ سَهْلٍ ؛
آيا به شما خبر بدهم كه آتش دوزخ فرداى قيامت بر چه كسى حرام مىشود ؟ بر كسانى كه نرمخو و ملايم و صميمى و آسانگير هستند » . « 2 »
آنگاه امام عليه السلام در هفدهمين و هجدهمين اوصافى كه براى مؤمنان راستين بيان كرده و گفتار خود را با آن پايان مىدهد ، مىفرمايد : « دلش از سنگ خارا ( در برابر حوادث سخت و دشمنان خطرناك ) محكمتر و سختتر و ( در پيشگاه خدا ) از برده تسليمتر است » ؛
( نَفْسُهُ أَصْلَبُ مِنَ الصَّلْدِ ، وَهُوَ أَذَلُّ مِنَ الْعَبْدِ )
. آرى ! مؤمنان از نظر روحى فوقالعاده قوى و نيرومندند ، بهگونهاى كه در روايات به كوه تشبيه شدهاند . مرحوم مولا محمد صالح مازندرانى در شرح اصول كافى مىگويد : در حديثى آمده است :
« الْمُؤمِنُ كَالْجَبَلِ لاتُحَرّكُهُ الْعواصِفُ ؛
مؤمن همچون كوه است كه تندبادها او را تكان نمىدهد » . « 3 »
هامش
( 1 ) . اعلام الدين ، ص 110 .
( 2 ) . ارشادالقلوب ، ج 1 ، ص 195 .
( 3 ) . شرح اصول كافى ( ملّا محمد صالح مازندرانى ) ، ج 9 ، ص 181 .