و از سوى ديگر شوق لقاء اللَّه در پرتو اعمال صالح به آنها آرامش مىدهد .
اين سخن را با دو حديث دربارهء حزن و همت پايان مىدهيم .
رسول خدا صلى الله عليه و آله در حديثى به اباذر مىفرمايد :
« مَا عُبِدَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَلَى مِثْلِ طُولِ الْحُزْن ؛
به مانند طول حزن ، كسى خداى متعال را پرستش نكرده است .
( اندوه در برابر مسئوليتها آن هم اندوهى كه در درون دل است نه در چهره ) » . « 1 »
اميرمؤمنان عليه السلام دربارهء علوّ همت مىفرمايد :
« مَنْ شَرَفَتْ هِمَّتُهُ عَظُمَتْ قِيْمَتُهُ ؛
كسى كه همت و الا دارد ، ارزش او بسيار است » . « 2 »
سپس در نهمين و دهمين وصف مىفرمايد : « سكوتش بسيار و تمام وقتش مشغول است » ؛
( كَثِيرٌ صَمْتُهُ ، مَشْغُولٌ وَقْتُهُ )
. اشاره به اينكه از فضول كلام و سخنان غير ضرورى پرهيز مىكند و چيزى از اوقات او به هدر نمىرود و هميشه مشغول به كار مثبتى است . اين دو وصف با هم رابطه دارند ؛ زيرا كسى كه مشغول پرگويى است وقت خود را در اين امر بيهوده تلف مىكند و به كارهاى اساسى و لازم نمىرسد . به عكس ، آنها كه كثيرالسكوتند وقت كافى براى انجام وظايف مهم خويش دارند .
دربارهء اهميت سكوت و نقش فوق العادهء آن در تهذيب نفس و مبارزهء با وسوسههاى شيطان و اينكه بايد در چه مواردى سكوت كرد و در چه مواردى سخن گفت ، در بحثهاى گذشته بسيار سخن گفتهايم ( ذيل گفتار حكيمانهء 182 و يكى از فقرات حكمت 289 ) ولى در اين زمينه هرچه گفته شود كم است ، زيرا قسمت مهمى از گناهان كبيره با زبان انجام مىشود ؛ بعضى از علماى اخلاق تعداد آن را بيست گناه شمردهاند و ما در كتاب اخلاق در قرآن ، ده مورد ديگر را يافته و بر آن افزودهايم كه شرح آن در ذيل حكمت 349 إنشاءاللَّه خواهد آمد .
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 74 ، ص 81 ، ح 3
( 2 ) . غررالحكم ، ح 10278