تاريخ گذشتگان مىگيرد همانگونه كه قرآن مجيد در شرح حال پيشينيان بهكرار به آن اشاره كرده است و اميرمؤمنان عليه السلام در جاى جاى نهجالبلاغه آن را يادآورى مىكند ؛ از جمله در خطبهء 182 براى بيدار ساختن اصحاب خود مىفرمايد :
« وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْقُرُونِ السَّالِفَةِ لَعِبْرَةً ! أَيْنَ الْعَمَالِقَةُ وَأَبْنَاءُ الْعَمَالِقَةِ ! أَيْنَ الْفَرَاعِنَةُ وَأَبْنَاءُ الْفَرَاعِنَةِ ! أَيْنَ أَصْحَابُ مَدَائِنِ الرَّسِّ الَّذِينَ قَتَلُوا النَّبِيِّينَ ، وَ أَطْفَؤُوا سُنَنَ الْمُرْسَلِينَ ، وَأَحْيَوْا سُنَنَ الْجَبَّارِينَ ! أَيْنَ الَّذِينَ سَارُوا بِالْجُيُوشِ ، وَهَزَمُوا بِالْأُلُوفِ ، وَعَسْكَرُوا الْعَسَاكِرَ ، وَمَدَّنُوا الْمَدَائِنَ ! ؛
در قرون گذشته براى شما درسهاى عبرت فراوانى است . كجا هستند « عمالقه » و فرزندان عمالقه ! كجايند فرعونها و فرزندانشان و كجا هستند صاحبان شهرهاى « رسّ » ؛ همانها كه پيامبران را كشتند و چراغ پرفروغ سنّتهاى فرستادگان خدا را خاموش كردند و سنّتهاى جباران را زنده ساختند . كجايند آنها كه لشكرهاى گران به راه انداختند و هزاران نفر را شكست داده و متوارى ساختند ، همانها كه سپاهيان فراوان گرد آوردند و شهرهاى بسيار بنا نهادند » .
عمالقه ، مردان بسيار نيرومند و قوىپيكرى از نوادگان نوح عليه السلام بودند كه ساليان دراز بر منطقهء شامات حكومت مىكردند و اصحاب الرس ، به قوم مقتدر ديگرى اشاره مىكند كه داراى كشاورزى گسترده و زندگى مرفه بودند و در بعضى از مناطق خاورميانه زندگى مىكردند و در برابر پيامبران خدا به مخالفت برخاسته بودند .
بخش دوم ، درسهاى عبرتانگيزى است كه در زندگى انسانها در طول عمر خودمان مىبينيم . اميرمؤمنان على عليه السلام مطابق آنچه در غررالحكم آمده ، مىفرمايد :
« فى تَصارِيفِ الْقَضاءِ عِبْرَةٌ لِأولِى الْألْبابِ وَالنُّهى ؛
در دگرگونىهاى حوادث عبرتى است براى صاحبان عقل و انديشه » . « 1 »
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 10774