و قدر سؤال كردند فرمود : راه تاريكى است در آن گام ننهيد ، دوباره پرسيدند ، فرمود : درياى عميقى است وارد آن نشويد . مرتبهء سوم سؤال كردند ، فرمود : اين راه نهان الهى است براى گشودن آن به خود زحمت ندهيد » . « 1 »
جالب اينكه در كتاب فقه الرضا عليه السلام اضافهاى نيز دارد و آن اينكه براى چهارمين بار از امام عليه السلام پرسيدند كه ما را از اين مسئله آگاه ساز . امام عليه السلام اين آيه را تلاوت فرمود : « مَّا يَفْتَحْ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَّحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا وَمَا يُمْسِكْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ » ؛ آنچه را خداوند از رحمت براى مردم مىگشايد كسى نمىتواند جلوى آن را بگيرد و آنچه را خداوند امساك مىكند كسى نمىتواند آن را بفرستد » . « 2 » شخص سؤال كننده در اينجا عرض كرد : اى اميرمؤمنان ! ما از تو دربارهء اختيار و آزادى اراده كه بهوسيلهء آن برمىخيزيم و مىنشينيم پرسش كرديم . امام فرمود : آيا آزادى و اختيار را با خدا داريد يا بدون خدا ؟ آنها خاموش شدند و نتوانستند پاسخى بگويند . امام عليه السلام فرمود : اگر بگوييد با خدا داريد ( يعنى شريك خدا در اين امر هستيد ) من شما را به قتل مىرسانم ( زيرا مشرك شدهايد ) و اگر بگوييد بدون خداوند ما داراى آزادى اراده هستيم باز شما را به قتل مىرسانم ( زيرا نفى قدرت خدا و حاكميت او كردهايد ) .
عرض كردند : پس چه بگوييم اى اميرمؤمنان ! ( كه در وادى كفر قدم نگذاريم ) فرمود :
« تَمْلِكُونَهَا بِالَّذِي يَمْلِكُهَا دُونَكُمْ فَإِنْ أَمَدَّكُمْ بِهَا كَانَ ذَلِكَ مِنْ عَطَائِهِ وَإِنْ سَلَبَهَا كَانَ ذَلِكَ مِنْ بَلائِهِ إِنَّمَا هُوَ الْمَالِكُ لِمَا مَلَّكَكُمْ وَالْقَادِرُ لِمَا عَلَيْهِ أَقْدَرَكُمْ ؛
شما صاحب اختيار و اراده مىشويد به سبب اينكه خداوند اين آزادى اراده را به شما بخشيده . اگر آن را براى شما نگه دارد از عطاى اوست و اگر سلب كند از بلاى اوست . مالك حقيقىِ آنچه او به شما بخشيده تنها خداست و قادر حقيقى بر
هامش
( 1 ) . مصادر نهجالبلاغه ، ج 4 ، ص 225
( 2 ) . فاطر ، آيهء 2