3 و فى حديثه عليه السلام إِنَّ لِلْخُصُومَة قُحَماً .
امام عليه السلام فرمود :
خصومت و دشمنى مهلكههايى دربر دارد . « 1 »
مرحوم سيّد رضى ( در تفسير اين كلام شريف ) مىگويد :
« منظور امام از قُحَم ، مهلكههاست ، زيرا خصومت و دشمنى ، در اغلب موارد
هامش
( 1 ) . سند گفتار حكيمانه :
مرحوم خطيب در مصادر ، اين جمله را از شرح نهجالبلاغهء ابن ابى الحديد نقل مىكند كه مىگويد : امام عليه السلام اين سخن را هنگامى بيان كرد كه « عبداللَّه بن جعفر » را وكالت داده بود در حضور او از وى دفاع كند . سپس ابن ابىالحديد مىافزايد : ابوحنيفه وكالت را به اين صورت ( كه در حضور موكل در حال سلامت باشد ) مجاز نمىشمرد و مىگويد : وكالت يا بايد از سوى فرد غايبى باشد يا بيمار ؛ ولى ابويوسف و محمّد ( شاگردان ابوحنيفه ) آن را اجازه مىدانند و استناد به فعل اميرمؤمنان على عليه السلام مىكنند . صاحب مصادر بعد از نقل اين جريان مىافزايد : من اين سخن را از ابن ابىالحديد به اين جهت نقل كردم كه روشن شود اين كلام در ميان مردم مشهور بوده است تا آنجا كه بعضى از فقها كه سالها قبل از سيّد رضى مىزيستهاند براى فتواى خود به آن استناد جستهاند و قانونگذاران امروز نيز همين معنا را دنبال كرده و اجازه مىدهند كه وكيل در حضور موكلش از او دفاع كند . آنگاه مىافزايد : « هروى » نيز در كتاب الجمع بين الغريبين كه قبل از نهجالبلاغه نگاشته شده اين سخن را از امام عليه السلام نقل كرده است . ( مصادر نهجالبلاغه ، ج 4 ، ص 205 ) .
اضافه مىكنيم كه اين كلام حكيمانه در اين كتابها هم نقل شده است : مبسوط شيخ طوسى ، ج 2 ، ص 360 و كتاب الام شافعى ، ج 3 ، ص 237 و كنزالعمّال متقى هندى ، ج 6 ، ص 197