گاه ملول در اين جملهء نورانى به افراد زودرنج تفسير شده است . « 1 » آن هم واقعيتى است كه اعتماد به افراد زودرنج بسيار مشكل است ، چرا كه در گرماگرم كار و انجام برنامه ، ممكن است از اندك چيزى آزرده خاطر شوند و همه چيز را رها سازند . هر كدام از اين دو تفسير را بپذيريم بيان واقعيت انكارناپذيرى است و جمع بين هر دو تفسير در مفهوم كلام امام عليه السلام نيز مانعى ندارد .
اين سخن را با حديثى از امام عليه السلام كه تكميل كنندهء كلام بالاست و در غررالحكم آمده پايان مىدهيم :
« لا تَأمِنَنَّ مَلُولًا وَإن تَحَلّى بِالصّلَةِ فَإِنَّهُ لَيْسَ فِى الْبَرْقِ الْخاطِفِ مُسْتَمْتَعٌ لِمَنْ يَخُوضُ الظُّلْمَةَ
؛ به افراد رنجيده خاطر و زودرنج اعتماد نكن ، هرچند دل او را با جايزهاى به دست آورى ، زيرا برق جهنده ( كه لحظهاى مىدرخشد وخاموش مىشود ) در شب تاريك قابل اعتماد نيست » . « 2 »
* * * به راستى اگر انسان از ميان تمام كلمات امام عليه السلام همين مجموعهء فشردهء حكيمانهء پرمعنا را برنامهء زندگى خود قرار دهد ، هم در برنامههاى مادى زندگى پيروز مىشود و هم در جنبههاى معنوى آن ، هم مىتواند فرد را اصلاح كند و هم جامعه را ؛ ولى افسوس كه همچون « برق خاطفى » اين كلمات نورانى در نظر ما آشكار مىشود و چيزى نمىگذرد كه آن را به فراموشى مىسپاريم و همان مسير زندگى آميخته با اشتباهات را ادامه مىدهيم .
* * *
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغهء عبده و منهاج البراعة ، ذيل حكمت مورد بحث .
( 2 ) . غررالحكم ، ح 11139 .