شرح و تفسير با نشاط كارها را آغاز كنيد
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه به يك نكتهء اساسى روانشناسى اشاره كرده مىفرمايد : « براى دلهاى ( آدميان ) علاقه و اقبال و ( گاه ) تنفر و ادبار است هنگامى كه مىخواهيد كارى انجام دهيد از سوى علاقه و اشتياق وارد شويد ، زيرا اگر قلب را مجبور به كارى كنند نابينا مىشود » ؛
( إِنَّ لِلْقُلُوبِ شَهْوَةً وَإِقْبَالًا وَإِدْبَاراً ، فَأْتُوهَا مِنْ قِبَلِ شَهْوَتِهَا وَإِقْبَالِهَا ، فَإِنَّ الْقَلْبَ إِذَا أُكْرِهَ عَمِيَ )
. منظور از « قلب » و « قلوب » در اين عبارت ، عقل و فكر انسان است كه حالات مختلفى دارد ؛ گاهى در حال نشاط و علاقه به انجام دادن كارى و زمانى در حال تنفر و بىميلى و بىعلاقگى است . هر گاه در حال نشاط ؛ مثلًا نشاط بر عبادات ، به سراغ عبادت مىرويم و مىتوانيم با حضور قلب عبادت را به نحو كامل احسن به پايان ببريم ؛ اما در حالى كه تمايلات درونى موافق نيست كار به زحمت انجام مىشود و ايجاد خستگى و ناراحتى مىكند .
ازاينرو در حكمت 312 اين جمله آمده است كه مىفرمايد :
« إنّ لِلْقُلُوبِ إقْبالًا وَإدْباراً ؛ فَإذا أقْبَلَتْ فَاحْمِلُوها عَلَى النَّوافِلِ ، وَإذا أدْبَرَتْ فَاقْتَصِرُوا بِها عَلَى الْفَرائِضِ
؛ دلها گاهى پرنشاط و زمانى بىنشاط است ؛ آنگاه كه نشاط دارند آنها را بر انجام دادن مستحبات ( علاوه بر واجبات ) بگماريد و هنگامى كه بىنشاطاند تنها به انجام دادن واجبات قناعت نماييد » .