در حديث ديگرى لجاجت به مركب چموشى تشبيه شده كه انسان بر آن سوار مىشود ؛ امام اميرمؤمنان مىفرمايد :
« لامَرْكَبَ أجْمَحْ مِنَ اللَّجاجِ
؛ هيچ مركبى سركشتر و چموشتر از مركب لجاجت نيست » . « 1 »
اين احاديث را با حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله پايان مىدهيم كه فرمود :
« إيّاكَ وَاللَّجاجَةِ فَإنَّ أوَّلَها جَهْلٌ وَآخِرَها نَدامَةٌ
؛ از لجاجت بپرهيز كه آغازش نادانى و سرانجامش پشيمانى است » . « 2 »
نكته : لجاجت و ريشهها و پيامدهاى آن
لجاجت در اصل به معناى پافشارى ، سرسختى و اصرار بر يك سخن يا يك كار است و معمولًا در امور باطل به كار مىرود ؛ ولى بهطور نادر در امورى كه جنبهء مثبت دارد نيز اين واژه به كار رفته است ، مانند حديث معروف يا برگرفته از حديث معروف
« من قَرَعَ وَلَجَّ وَلَج
؛ كسى كه درى را بكوبد و اصرار ورزد و ايستادگى كند سرانجام در باز مىشود و وارد خواهد شد » .
قرآن مجيد نيز اين واژه را در مورد طغيان به كار برده مىفرمايد : « لَلَجُّوا فِى طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ » ؛ آنها در طغيانشان لجاجت مىورزند و در اين وادى سرگردان مىمانند » . « 3 »
از جمله شواهدى كه دلالت مىكند لجاجت معمولًا بار منفى دارد حديث امام صادق عليه السلام است كه مىفرمايد :
« سِتَّةٌ لاتَكُونُ فِى الْمُؤْمِنِ الْعُسْرُ وَالنَّكَدُ وَاللَّجاجَةُ وَالْكَذِبُ وَالْحَسَدُ وَالْبَغْىُ
؛ شش چيز است كه در مؤمن وجود ندارد : ناتوانى
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 10643 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 74 ، ص 68 .
( 3 ) . مؤمن ، آيهء 75 .