ولى تفسير اول صحيحتر به نظر مىرسد ، زيرا منظور اين است در همانجا كه لجاجت است اين اثر منفى وجود دارد ، به علاوه افراد لجوج كمتر حاضرند به مشورت تن بدهند . آنها روى افكار خود پافشارى مىكنند و محروم بودنشان از مشورت ضربهء ديگرى نيز بر آنان وارد مىسازد ، هر چند جمع ميان دو تفسير در يك عبارت مانعى ندارد و استعمال لفظ در بيش از يك معنا به اعتقاد ما جايز است .
مفاسد لجاجت به قدرى زياد است كه گاهى سرچشمهء بروز جنگهاى خونين مىشود همانگونه كه در حديثى از امام اميرمؤمنان آمده است :
« إيّاكَ وَمَذْمُومَ اللَّجاجِ فَإنَّهُ يُثِيرُ الْحُرُوبُ
؛ از خصلت نكوهيدهء لجاج بپرهيز كه آتش جنگها را شعلهور مىسازد » . « 1 »
لجاجت گاه سبب از هم پاشيدن خانوادهها ، به هم خوردن دوستىهاى پرسابقه ، ايجاد اختلاف در ميان شركا و به هم خوردن وحدت صفوف مىشود و اگر لجاجت در مديران جامعه پيدا شود آثار سوء آن بسيار گستردهتر است .
به همين دليل در احاديث فراوانى كه از رسول خدا و ائمهء هدى عليهم السلام به ما رسيده لجاجت سخت نكوهش شده است ؛ از جمله در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« الْخَيْرُ عادَةٌ وَالشَّرُّ لَجاجَةٌ
؛ خوبى سبب مىشود كه انسان به كار خير عادت كند و انجام كارهاى بد ناشى از لجاجت است » .
در حديث ديگرى از اميرمؤمنان مىخوانيم :
« اللَّجاجُ بَذْرُ الشَّرِّ
؛ لجاجت بذر بدىهاست » . « 2 »
در حديث ديگرى از همان حضرت آمده است :
« اللَّجاجُ أكْثَرُ الْأشْياءَ مَضَرَّةً فى الْعاجِلِ وَالْآجِلِ
؛ لجاجت زيانبارترين اشيا در دنيا و آخرت است » . « 3 »
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 10657 .
( 2 ) . همان ، ح 10637 .
( 3 ) . همان ، ح 10640 .