2 . پاسخ به يك سؤال
بعضى مىگويند همانگونه كه در روايات بالا و امثال آن به شدت از فقر مذمت شده و حتى فقر مايهء روسياهى در دو جهان شمرده شده است :
« الْفَقْرُ سَوادُ الْوَجْهِ فِى الدّارَيْنِ » « 1 »
در پارهاى از روايات نيز از فقر مدح بليغى شده ؛ از جمله پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود :
« الْفَقْرُ فَخْري وَبِهِ أفْتَخِرُ »
و حتى قرآن مجيد همهء افراد را مخاطب ساخته مىگويد : « يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ » ؛ اى مردم شما همگى نيازمند به خداييد » . « 2 »
ولى جواب آن روشن است ، زيرا آنچه مايهء افتخار انسان است فقر الى الله است نه فقر در برابر انسانها و به بيان ديگر : فخر و افتخار اين است كه انسان خداوند را منبع تمام خيرات بداند و خود را در همه چيزها نيازمند او بشمارد و با امكاناتى كه خدا به او داده است از مواهب الهى بهره گيرد .
اين احتمال نيز هست كه منظور از فقر همان زندگى ساده و زاهدانه است كه بعضى آن را فقر مىپندارند ولى انبيا و اوليا به چنين زندگى افتخار مىكردند همانگونه كه مولاى ما على عليه السلام به لباس و غذاى بسيار ساده افتخار مىكرد .
شرح مبسوطى را درباره فقر مذموم و ممدوح در جلد هشتم همين كتاب در شرح خطبهء 225 صفحهء 429 به بعد آوردهايم .
* * *
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 69 ، ص 30 .
( 2 ) . فاطر ، آيهء 15 .