شرح و تفسير راه تسخير دلها
امام عليه السلام در اين كلام حكيمانه اشاره به تسخير دلها كرده مىفرمايد : « هر كس حق كسى را ادا كند كه او حقش را ادا نمىكند وى را بردهء خود ساخته است ! » ؛
( مَنْ قَضَى حَقَّ مَنْ لَايَقْضِي حَقَّهُ فَقَدْ عَبَّدَهُ )
. اين سخن در واقع برگرفته از آيات قرآن مجيد است كه دستور مىدهد در برابر بدىها نيكى كنيد تا دشمنان شما در برابر شما نرم شوند و دوست گردند .
« ادْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَمِيمٌ » ؛ بدى را با نيكى دفع كن ، ناگاه ( خواهى ديد ) همان كس كه ميان تو و او دشمنى است گويى دوستى گرم و صميمى است » . « 1 »
شبيه اين معنا همان چيزى است كه در حكمت 158 نيز گذشت كه مىفرمايد :
« وَارْدُدْ شَرَّهُ بِالْإِنْعَامِ عَلَيْهِ
؛ شر افراد را از طريق بخشش به آنان بر طرف كن » و نيز شبيه حديث ديگرى كه از آن حضرت در غررالحكم نقل شده كه فرمود :
« مَنْ بَذَلَ مالَهُ اسْتَعْبَدَ
؛ كسى كه مال خود را به ديگران ببخشد آنها را در حلقهء بندگى خود درآورده است » و حديث ديگرى كه در غررالحكم آمده و به صورت ضربالمثلى در ميان همهء مردم مشهور است :
« الْإِنْسانُ عَبْدُ الْإحْسانِ
؛ انسان بندهء احسان است » .
هامش
( 1 ) . فصلت ، آيهء 34 .