قطب تهى نمىماند و او يك نفر است . هنگامى كه قطب بميرد يكى از آن هفت نفر به جاى او مىنشينند و يكى از چهل نفر از ابدال در سلك اوتاد قرار مىگيرند . « 1 »
ابن ابىالحديد پس از نقل اين سخن مىافزايد : اصحاب ما معتقدند كه ابدال جماعتى از علما و مؤمنين آگاه به مسائل اسلامىاند و اگر اجماع امت حجت است به موجب سخن آنهاست و چون نمىتوان آنان را شناخت اجماع همهء علما معيار قرار داده شده در حالى كه اصل ، قول همان گروه است . « 2 »
جالب اينكه در كتب اهل سنت آمده است كه ابدال هرگز فرزندى از خود نمىآورند ، هرچند هفتاد همسر انتخاب كنند و لذا بعضى از افراد را كه فرزندى نداشتند جز ابدال شمردند « 3 » ؛ ولى اين ويژگى چه سرى دارد بر هيچ كس روشن نيست .
در روايات شيعهء اماميه نيز به ابدال اشاره شده است ؛ از جمله مرحوم علامهء مجلسى در جلد 27 بحارالانوار در حديثى از امام على بن موسى الرضا عليه السلام چنين نقل مىكند كه راوى از آن حضرت پرسيد : مردم ( اشاره به جماعتى از اهل سنت است ) چنين گمان مىكنند كه در زمين ابدالى وجود دارد . اين ابدال كيستند ؟
امام عليه السلام فرمود : راست گفتند . ابدال همان اوصيا ( و امامان معصوم ) هستند كه خداوند عزوجل آنها را بدل انبيا قرار داده است ، هنگامى كه انبيا را از اين جهان برد و خاتم آنها را محمد پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله قرار داد .
مرحوم علامه مجلسى بعد از ذكر اين حديث مىگويد : ظاهر دعايى كه جزء دعاى « ام داود » است و از امام صادق عليه السلام در نيمهء رجب نقل شده كه مىگويد :
« اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّد . . . اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى الْأَوْصِيَاءِ وَالسُّعَدَاءِ وَالشُّهَدَاءِ وَأَئِمَّةِ الْهُدَى اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى الْأَبْدَالِ وَالْأَوْتَاد
. . . » اين است كه ابدال غير از امامان
هامش
( 1 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 10 ، ص 96 .
( 2 ) . ر . ك : همان ، ج 18 ، ص 351 .
( 3 ) . ميزان الاعتدال ، ذهبى ، ج 1 ، ص 591 .