معنوى و مادى را به سوى او سوق دهد . چه بسيارند كسانى كه ثروت هنگفتى از پدر به آنها رسيده و بر اثر ضعف عقل در مدت كوتاهى آن را دست دادهاند و در مقابل ، كسانى كه زندگى مادى خود را از صفر شروع كردهاند ؛ اما بر اثر عقل و درايت پس از مدت كوتاهى سرمايهء فراوانى از طريق حلال گردآورى نمودهاند . در مورد سرمايهء علم و دانش و اخلاق نيز چنين است .
امام صادق عليه السلام مىفرمايد :
« لَيْسَ بَيْنَ الْإيمانِ وَالْكُفْرِ إلّا قِلَّةُ الْعَقْلِ قيلَ وَكَيْفَ ذاكَ يَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ؟ قالَ إنَّ الْعَبْدَ يَرْفَعُ رَغْبَتَهُ إلى مَخْلُوقٍ فَلَوْ أخْلَصَ نيَّتَهُ لِلَّهِ لَأتاهُ الَّذى يُريدُ فى أسْرَعَ مِنْ ذلِكَ ؛
فاصلهء ميان ايمان و كفر همان كمعقلى است .
عرض كردند : اى فرزند رسول خدا صلى الله عليه و آله اين امر چگونه است ؟ فرمود : گاهى انسان خواستهء خود را از مخلوقى مىطلبد در حالى كه اگر نيتش براى خدا خالص بود همان خواسته در مدتى كوتاهتر به سراغش مىآمد » . « 1 »
در دومين گفتار حكيمانه مىفرمايد : « هيچ تنهايى وحشتناكتر از عُجب و خودبينى نيست » ؛
( وَلَا وَحْدَةَ أَوْحَشُ مِنَ الْعُجْبِ )
. چرا كه از يك سو مردم از افراد خودبين و خودخواه متنفرند و از آنها فاصله مىگيرند و از سوى ديگر افراد خودبين مردم را در حد لياقت دوستى خود نمىبينند و برترى خيالى و وهمى ، آنها را از مردم جدا مىسازد و به اين ترتيب گرفتار تنهايى وحشتناكى مىشوند .
از اين رو در حديثى كه در كتاب شريف كافى از امام صادق عليه السلام آمده مىخوانيم :
« مَنْ دَخَلَهُ الْعُجْبُ هَلَكَ ؛
كسى كه گرفتار خودبينى شود هلاك مىشود » .
در سومين نكته مىفرمايد : « هيچ عقلى همچون عاقبتانديشى نيست » ؛
( وَلَا عَقْلَ كَالتَّدْبِيرِ )
.
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 28 ، ح 33 .