وضع روحى و فكرى آنها را مىتوان در چند جمله خلاصه كرد : افرادى سطحىنگر ، كوتاهفكر ، متعصب و بسيار جاهل بودند و چون به ظاهر عبادات و حفظ قرآن اهميت مىدادند خود را از مقربان درگاه خدا مىپنداشتند و جز خويش را كافر يا مردود درگاه الهى فرض مىكردند و بر اثر همين امور به خود اجازه مىدادند كه حتى به پيشوايان بزرگ اسلام كه از نظر علم و دانش با آنها هرگز قابل مقايسه نبودند خرده بگيرند . همانگونه كه در عصر پيغمبر « ذو الخويصره » كه تفكرى شبيه خوارج داشت به عدالت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله خرده گرفت بر اين پايه خوارج ، افراد خطرناكى محسوب مىشوند كه از هيچ جنايتى ابا ندارند . اينان همان گروهى بودند كه فرمان قتل على عليه السلام به دست آنان صادر شد و امام عليه السلام به دست آنها شربت شهادت نوشيد .
وهابيان افراطى عصر ما نيز شباهت زيادى به خوارج دارند ؛ آنها افرادى متعصب ، لجوج و كوتاه فكرند كه همه را جز خود تكفير مىكنند و به راحتى خون بىگناهان ؛ اعم از مرد ، زن ، كودك ، مسلمان و غير مسلمان را مىريزند و اموالشان را غارت مىكنند و اگر دستشان برسد زنانشان را به اسارت مىگيرند و اين گروه از خوارج عصر ما نه تنها خطرشان كمتر از خوارج قرون اوليهء اسلام نيست ، بلكه بسيار خطرناكترند .
شايد كلام امام اميرمؤمنان على عليه السلام در خطبهء 60 اشاره به همين گروه باشد آنجا كه مىفرمايد : هنگامى كه خوارج نهروان كشته شدند به امام عليه السلام عرض كردند خوارج همه هلاك شدند ، امام عليه السلام فرمود :
« كَلَّا وَ اللَّهِ ؛ إِنَّهُمْ نُطَفٌ فِي أَصْلَابِ الرّجَالِ ، وَ قَرَارَاتِ النّسَاءِ ، كُلَّمَا نَجَمَ مِنْهُمْ قَرْنٌ قُطِعَ ، حَتَّى يَكُونَ آخِرُهُمْ لُصُوصاً سَلَّابِينَ ؛
چنين نيست ، به خدا سوگند ! آنها نطفههايى در صُلب مردان و رحم زنان خواهند بود و هر زمان شاخى از آنها سر برآورد قطع مىگردد ، تا اينكه آخرشان دزدان و راهزنان خواهند بود ! » .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 576
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٧٦