طور ساده در اتومبيلها مىبينيم در وجود پيچيدهء انسان نيز حاكم است .
انسان براى كمال و قرب الى اللَّه آفريده شده و انگيزههاى لازم در درون و بيرون وجودش به وسيلهء انبيا و اوليا و تعليمان آسمانى آماده شده است . از سوى ديگر هواى نفس و وسوسههاى شيطانى او را پيوسته به خود مشغول مىدارد تا از مسير منحرف گردد يا در پرتگاه سقوط كند . نيروى بازدارنده براى يپشگيرى از اين خطرات است . همهء پيامبران بشير و نذير بودند و همهء كسانى كه خط آنها را ادامه مىدهند نيز از اين دو امر برخوردارند .
اين همان مسئلهء خوف و رجاست كه به عنوان دو بال براى پرواز در آسمان سعادت و قرب الى اللَّه معرفى شده و حتى در روايات تصريح شده است كه هيچ يك از اين دو نبايد بر ديگرى فزونى يابد ، زيرا اگر خوف ، فزونى يابد انسان به سوى يأس كشيده مىشود و آدم مأيوس گرفتار انواع گناهان خواهد شد ، زيرا فكر مىكند كار از كار گذشته و پرهيز از گناه و انجام طاعات نتيجهاى ندارد . به عكس ، اگر اميد او فزونى يابد نسبت به ارتكاب گناهان بىتفاوت مىگردد .
در روايتى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« لَوْ تَعْلَمُونَ قَدْرَ رَحْمَةَ اللَّهِ لاتَكِلْتُمْ عَلَيْها وَما عَمِلْتُمْ إلّا قَليلًا وَلَوْ تَعْلَمُونَ قَدْرَ غَضَبِ اللَّهِ لِظَنَنْتُمْ بِأنْ لا تَنْجُوا ؛
اگر اندازهء رحمت الهى را مىدانستيد چنان بر آن تكيه مىكرديد كه هيچ عمل خوبى جز به مقدار كم انجام نمىداديد و اگر اندازهء غضب الهى را مىدانستيد گمان مىكرديد كه هرگز راه نجاتى براى شما نيست » . « 1 »
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه مىفرمود : پدرم مىگفت :
« إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ إِلَّا وَفِي قَلْبِهِ نُورَانِ نُورُ خِيفَةٍ وَنُورُ رَجَاءٍ لَوْ وُزِنَ هَذَا لَمْ يَزِدْ عَلَى هَذَا وَلَوْ وُزِنَ هَذَا لَمْ يَزِدْ عَلَى هَذَا ؛
هيچ بندهء مؤمنى نيست مگر اينكه در قلب او دو نور است : نور خوف و نور رجا ؛ اگر اين را وزن كنند چيزى فزون بر
هامش
( 1 ) . كنز العمال ، ح 5894 .