شرح و تفسير راه اصلاح و به سامان رسيدن امور
امام عليه السلام در اين كلام نورانى كه در واقع مركّب از سه جمله است به سه امر مهم اشاره مىكند و مىفرمايد : « كسى كه ميان خود و خدا را اصلاح كند خداوند ميان او و مردم را اصلاح مىكند و كسى كه امر آخرتش را اصلاح كند خداوند امر دنيايش را اصلاح خواهد كرد و كسى كه در درون وجودش واعظى داشته باشد خداوند حافظى براى او قرار خواهد داد » ؛
( مَنْ أَصْلَحَ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ اللَّهِ أَصْلَحَ اللَّهُ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّاسِ ، وَمَنْ أَصْلَحَ أَمْرَ آخِرَتِهِ أَصْلَحَ اللَّهُ لَهُ أَمْرَ دُنْيَاهُ ، وَمَنْ كَانَ لَهُ مِنْ نَفْسِهِ وَاعِظٌ كَانَ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ )
. از بعضى از روايات استفاده مىشود كه بزرگان علما در گذشته هنگامى كه نامهاى به يكديگر مىنوشتند غالباً از اين سه جملهء حكيمانه ، در نامهء خود بهره مىگرفتند و به راستى سزاوار است كه با آب طلا نوشته شود و همه روز انسان بر آن نظر بيفكند .
در اينكه رابطه ميان نتيجههاى سهگانهاى كه در اين كلمات حكمتآميز آمده و مقدمات آن ، رابطهاى طبيعى و منطقى است يا روحانى و معنوى شارحان نهجالبلاغه راههاى مختلفى را پيمودهاند ؛ ولى مىتوان گفت : هم رابطهء الهى و معنوى است و هم رابطهء منطقى .
زيرا كسى كه ميان خود و خدا را اصلاح كند ؛ يعنى در برابر هر امرى قرار