اللَّهَ رَجَاءً لَوْ جِئْتَهُ بِذُنُوبِ الثَّقَلَيْنِ لَرَحِمَك ؛
از خداوند آنگونه بترس كه اگر تمام عبادات و اعمال نيك جن و انس را انجام داده باشى امكان دارد به سبب لغزشى تو را مجازات كند و آنقدر به رحمت خدا اميدوار باشد كه اگر تمام گناه جن و انس را كرده باشى امكان دارد تو را ( به موجب توبه و استغفار و امر خيرى ) رحمت كند » . « 1 »
قرآن مجيد نيز با صراحت مىگويد : « « إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ » ؛ از رحمت خدا تنها كافران مأيوس مىشوند » . « 2 »
شايان توجه است كه ابن ابىالحديد در شرح اين كلام سخنى با نظر موافق از ربيع بن خثعم نقل مىكند كه بسيار نادرست به نظر مىرسد و آن اينكه او مىگفت : هيچ كس نگويد : « أسْتَغْفِرُ اللَّهِ وَ أتُوبُ إلَيْهِ » چرا كه ممكن است دروغ و گناه باشد اگر به آن عمل نكند ، و به جاى آن بگويد :
« اللَّهُمَّ اغْفِرْ لى وَتُبْ عَلَىَّ »
( خدايا مرا ببخش و به سوى من باز گرد ( و رحمت خود را فرو فرست ) .
اين سخن با تعبيرات زيادى كه به عنوان استغفار در دعاها وارد شده سازگار نيست . اضافه بر اين در قرآن امر به استغفار شده از جمله در داستان نوح مىخوانيم :
« اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً » « 3 » و در آيات متعدد ديگرى نيز همين تعبير ديده مىشود . گويى ربيع بن خثعم آشنايى چندانى با اين آيات قرآنى نداشته است .
افزون بر اين ، اگر انسان واقعاً به سوى خدا باز نگردد و از او طلب غفران نكند چگونه ممكن است خداوند به سوى او برگردد و او را مشمول رحمت كند ؟ آيا مىتوان گفت : خدايا ! ما گناه را ادامه مىدهيم اما تو ما را ببخش ! ما از تو دور مىشويم ولى تو به ما نزديك شو ؟ ! چه گفتار بىاساسى !
كوتاه سخن اينكه هيچگونه تفاوتى ميان
« أسْتَغْفِرُ اللَّه »
و
« أللَّهُمَّ اغْفِر لى »
نيست .
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 3 ، ص 67 ، ح 1 .
( 2 ) . يوسف ، آيهء 87 .
( 3 ) . نوح ، آيهء 10 .