در روايات اسلامى نيز مذمت زيادى در مورد مداحان و مبالغهگران در مدح و ستايش آمده است . از جمله در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم كه فرمود :
« إذا لَقيتُمُ الْمَدّاحينَ فَاحْثُوا فى وُجُوهِهِمُ التُّرابَ ؛
هنگامى كه مداحان را ملاقات كرديد خاك در صورتشان بپاشيد » كنايه از اينكه از كار آنها برائت و بيزارى جوييد و اجازهء ادامهء سخن به آنها ندهيد » . « 1 »
در حديث ديگرى مىخوانيم كه مردى ستايش مبالغهآميزى دربارهء شخص ديگرى در محضر پيغمبر صلى الله عليه و آله كرد پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود :
« لا تُسْمِعْهُ فَتُهْلِكُهُ لَوْ سَمِعَكَ لَمْ يُفْلَحْ ؛
آنچه را گفتى به گوش او نرسان كه سبب هلاكت او مىشود و اگر مدح مبالغهآميز تو را بشنود هرگز رستگار نخواهد شد » . « 2 »
در فرمان مالك اشتر نيز همين مطلب به صورت جامعترى آمده است آنگاه كه امام عليه السلام فرمود : «
( ثُمَّ رُضْهُمْ عَلَى أَلَّا يُطْرُوكَ وَلَا يَبْجَحُوكَ بِبَاطِلٍ لَمْ تَفْعَلْهُ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْإِطْرَاءِ تُحْدِثُ الزَّهْوَ وَتُدْنِي مِنَ الْعِزَّةِ ؛
سپس آنها را طورى تربيت كن كه از تو ستايش بىجا نكنند ( و از تملق و چاپلوسى بپرهيزند . نيز ) تو را نسبت به اعمال نادرستى كه انجام ندادهاى تمجيد ننمايند ، زيرا مدح و ستايش فراوان عُجب و خودپسندى به بار مىآورد و انسان را به كبر و غرور نزديك مىسازد » .
متأسفانه در هيچيك از كتبى كه ما ديدهايم سخنى در اينباره كه آن شخص در مقام افراط در ثنا چه گفت كه امام برآشفت نيامده است و اگر عين آن كلام نقل مىشد مىتوانستيم قضاوت كنيم كه افراط در مدح بوده است يا تواضع امام .
* * *
هامش
( 1 ) . سنن ابن داود مطابق نقل ميزان الحكمه ، ج 9 ، ص 3785 . شبيه همين معنا در منابع معروف پيروان اهلبيت از جمله من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 11 آمده است .
( 2 ) . كنزالعمال ، ج 3 ، ص 652 ، ح 8339 .