شرح و تفسير دانش را هر جا بيابى فرا گير !
خلاصهء اين كلام گهربار اين است كه سخنان حكمتآميز را از هر كس بايد پذيرفت حتى اگر گويندهء آن منافق باشد . مىفرمايد : « حكمت و دانش را فرا گير هرجا كه باشد » ؛
( خُذِ الْحِكْمَةَ أَنَّى كَانَتْ )
. سپس به دليل آن اشاره كرده ، مىافزايد : « زيرا حكمت گاهى در سينهء منافق است ؛ اما در سينهء او آرام نمىگيرد تا از آن خارج شود و در كنار حكمتهاى ديگر در سينهء مؤمن جاى گيرد » ؛
( فَإِنَّ الْحِكْمَةَ تَكُونُ فِي صَدْرِ الْمُنَافِقِ فَتَلَجْلَجُ « 1 »
فِي صَدْرِهِ حَتَّى تَخْرُجَ فَتَسْكُنَ إِلَى صَوَاحِبِهَا فِي صَدْرِ الْمُؤْمِنِ )
. تعبير به « تَلَجْلَجُ . . . » با توجه به اينكه اين واژه به معناى اضطراب و ناآرامى است اشاره به آن است كه جايگاه كلام حكمتآميز سينهء منافق نيست ، ازاينرو در آنجا پيوسته ناآرامى مىكند تا خارج شود و در جايگاهى كه متناسب آن است ؛ يعنى سينهء شخص مؤمن در كنار ساير سخنان حكمتآميز قرار گيرد .
نتيجهء اين سخن همان است كه از روايات مختلف معصومان عليهم السلام استفاده كرديم كه علم و دانش هيچ محدوديتى ندارد ؛ نه از نظر زمان :
« أُطْلُبُوا الْعِلْمِ مِنَ الْمَهْدِ إلَى اللَّحَدِ »
و نه از نظر مكان :
« أُطْلُبُوا الْعِلْمِ وَلَو بِالصّينِ »
و نه از نظر مقدار
هامش
( 1 ) . در بعضى از نسخ نهج البلاغه از جملهء در بحار الانوار به جاى « تلجلج » ، « تتخلّج » آمده كه از نظر معنا چندانتفاوتى با آن ندارد .