تَأْدِيبُهُ بِسِيرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِيبِهِ بِلِسَانِهِ )
. اصلى مسلم در روانشناسى است كه مردم سخنان كسى را مىپذيرند كه به گفتهء خود معتقد باشد و به تعبير معروف : تا سخن از دل بر نيايد بر دل ننشيند و نشانهء روشن اين اعتقاد اين است كه به گفتهء خود عمل كند .
فى المثل اگر طبيبى سخنرانىهاى متعددى دربارهء زيانهاى دخانيات ايراد كند و بيمارىهاى متعدد ناشى از آن را يكى پس از ديگرى برشمرد ؛ ولى مردم ببينند از دهانش بوى سيگار مىآيد هيچ كس سخن او را جدى نخواهد گرفت .
به همين دليل در حديثى كه در كتاب كافى آمده از امام صادق عليه السلام مىخوانيم :
« إِنَّ الْعَالِمَ إِذَا لَمْ يَعْمَلْ بِعِلْمِهِ زَلَّتْ مَوْعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ كَمَا يَزِلُّ الْمَطَرُ عَنِ الصَّفَا ؛
هنگامى كه عالم به علمش عمل نكند موعظهء او از دلها فرو مىريزد همانگونه كه قطرههاى باران از سنگ سخت فرو مىريزد » . « 1 »
اشاره به اينكه دلهاى مردم حالت مقاومت و نفوذناپذيرى در برابر مواعظ آنها به خود مىگيرد . نيز به همين دليل امير مؤمنان على عليه السلام در خطبهء 175 مىفرمايد :
« أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي وَاللَّهِ مَا أَحُثُّكُمْ عَلَى طَاعَةٍ إِلَّاأَسْبِقُكُمْ إِلَيْهَا وَلَا أَنْهَاكُمْ عَنْ مَعْصِيَةٍ إِلَّا وَأَتَنَاهَى قَبْلَكُمْ عَنْهَا ؛
اى مردم به خدا سوگند من شما را به هيچ طاعتى ترغيب نمىكنم مگر اينكه خودم پيش از شما به آن عمل مىنمايم و شما را از هيچ معصيتى باز نمىدارم مگر اينكه خودم پيش از شما از آن دورى مىجويم » .
سپس در سومين و آخرين جمله بر آنچه در جملههاى پيش آمد تأكيد نهاده مىفرمايد : « كسى كه معلم و ادب كنندهء خويشتن است به احترام سزاوارتر از كسى است كه معلم و مربى مردم است » ؛
( وَمُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَمُؤَدِّبُهَا أَحَقُّ بِالْإِجْلَالِ مِنْ مُعَلِّمِ النَّاسِ وَمُؤَدِّبِهِمْ )
.
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 44 ، ح 3 .