شرح و تفسير افراط و تفريط نشانهء جهل است
امام در اين كلام حكمتآميز به مسئلهء مهمى اشاره كرده كه سراسر زندگى انسانها را در بر مىگيرد ، مىفرمايد : « هميشه جاهل را يا افراطگر مىبينى و يا تفريط كار » ؛
( لَا تَرَى الْجَاهِلَ إِلَّا مُفْرِطاً أَوْ مُفَرِّطاً )
. راه صحيح به سوى مقصد راه مستقيم است كه ما پيوسته در نمازها هر روز خدا را مىخوانيم تا ما را بر آن راه ثابت بدارد . در اطراف راه مستقيم خطوط انحرافى فراوانى هست كه پيدا كردن راه مستقيم از ميان آن خطوط نياز به دقت و علم و دانش دارد . به همين دليل ، جاهل غالبا گرفتار خطوط انحرافى يا در جانب زياده روى مىگردد و يا در سوى كوتاهى و كندروى . اين مسئله در تمام شئون زندگى اعم از فردى و اجتماعى و سياسى و غير آن ديده مىشود ؛ مثلًا حفظ ناموس و پاسدارى آن از هرگونه انحراف يك فضيلت است ولى افراد جاهل گاهى به طرف افراط كشيده مىشوند و با وسواس هر حركتى از همسر خود را زير نظر مىگيرند و با نگاه اتهام و گمان سوء به او نگاه مىكنند به طورى كه زندگى براى آنها تبديل به دوزخى مىشود و گاه هيچگونه نظارتى بر وضع خانه و همسر خود ندارند كه كجا رفت و آمد و با چه كسى صحبت مىكند و امثال آن .
در مسائل بهداشتى فرد جاهل گاه چنان گرفتار افراط مىشود كه دست به