حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه بعضي از ياران آن حضرت دربارهء عقل از محضرش سؤال كردند فرمود :
« ما عُبِدَ بِهِ الرَّحْمانُ وَاكْتُسِبَ بِهِ الْجِنانُ ؛
عقل چيزى است كه انسان به وسيلهء آن خدا را پرستش مىكند و بهشت را به دست مىآورد » . راوى عرض كرد مىگويند معاويه عاقل است ؟ فرمود : اين نوعى شيطنت شبيه عقل است و عقل نيست . « 1 »
اما در مورد ادب همين بس كه اميرمؤمنان على عليه السلام در حديثى كه در غررالحكم آمده مىفرمايد :
« خَيْرُ ما وَرَّثَ الْاباءُ لِلْأبْناءِ الْأدَبُ ؛
بهترين چيزى كه پدران براى فرزندان به ارث مىگذارند ادب است » . و در حديث ديگرى در همان كتاب از آن حضرت مىخوانيم :
« قَليلُ الْأدَبِ خَيْرٌ مِنْ كَثِيرِ النَّسَبِ ؛
كمى ادب بهتر از برجستگى بسيار نسب است » .
منظور از ادب حسن معاشرت با مردم و تواضع در برابر خلق و خالق و برخورد پسنديده با همهء افراد است .
معنى اصلى واژهء ادب دعوت كردن است و از آنجايى كه اخلاق نيك و برخورد شايسته مردم را به خوبىها دعوت مىكند آن را ادب ناميدهاند .
جمله زيبايى نيز از حكيم ايرانى بزرگمهر در اين زمينه نقل شده است كه مىگويد : بهترين ميراثى كه پدران براى فرزندان گذاردهاند ادب است ، زيرا كسى كه داراى ادب باشد به وسيلهء آن مىتواند اموال فراوانى كسب كند ؛ ولى اگر پدر مال فراوانى بدون ادب براى فرزند گذاشته باشد فرزند با بىادبى و نادانى همه را تلف كرده و از مال و ادب تهى دست مىشود .
آنچه امام عليه السلام دربارهء مشورت در اينجا بيان فرموده و آن را بهترين پشتيبان شمرده است مطلبى است كه به تعبيرات ديگر در ساير سخنان امام عليه السلام وارد شده است .
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 11 .