شرح و تفسير راه تسخير دلها
امام در اين كلام حكمتآميز درس مهمى براى صيد دلها و جلب و جذب دوستان مىدهد . مىفرمايد : « دلهاى انسانها وحشى و رمنده است هركس با آنها انس گيرد رو به سوى او مىكنند » ؛
( قُلُوبُ الرِّجَالِ وَحْشِيَّةٌ ، فَمَنْ تَأَلَّفَهَا أَقْبَلَتْ عَلَيْهِ )
. اشاره به اينكه انسان ، نسبت به كسانى كه نمىشناسد نوعى احساس بيگانگى مىكند ؛ ولى اگر طرف مقابل از طريق محبت وارد شود در برابر او رام مىشود . به گفتهء بعضى از شارحان نهجالبلاغه اين مطلب براى انسانى كه تازه در شهر يا در محلهاى وارد مىشود و سكنا گزيند كاملًا محسوس است او حتى از همسايگان نزديكش فاصله مىگيرد اما اگر چند بار با او سلام و عليك كنند و به ديدارش بروند و هديهاى برايش بفرستند رابطهء دوستى آنها مستحكم مىشود .
آنچه بعضى پنداشتهاند كه اين كلام حكمتآميز با اصل مدنىّ بالتبع بودن انسان سازگار نيست اشتباه بزرگى است . درست كه انسان ذاتاً روح اجتماعى دارد و نمىتواند تنها زندگى كند و تمام پيشرفتها و موفقيتها بشر در سايهء همين روح اجتماعى است ؛ ولى اين بدان معنا نيست كه در برابر هر فرد ناشناختهاى اظهار محبت و دوستى كند و با او الفت بگيرد ؛ الفت گرفتن احتياج به مقدمات دارد همانگونه كه عداوت و دشمنى نيز مقدماتى مىخواهد و نظر