شرح و تفسير مرد عمل باش !
امام عليه السلام در اين سخن پربار و حكمتآميز به اهميت عمل صالح و نيك در سرنوشت انسان اشاره دارد و تلويحاً كسانى را كه بر نسب خود تكيه مىكنند در خطا مىشمرد و مىفرمايد : « كسى كه عملش او را ( از پيمودن مدارج كمال ) كُند سازد نَسَبش به او سرعت نخواهد بخشيد » ؛
( مَنْ أَبْطَأَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ )
. قرآن مجيد و روايات اسلامى در جاى جاى خود بر فرهنگ عمل تكيه كرده است و آن را مقدم بر هر چيز مىشمرد و اين آيهء شريفهء قرآنى كه به صورت شعار براى مسلمانان در آمده شاهد اين گفتار است : « إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُم » . « 1 »
درست است كه نسب عالى يكى از مزاياى اجتماعى افراد محسوب مىشود ولى در واقع جنبهء تشريفاتى دارد ؛ آنچه به حقيقت و واقعيت مقرون است اعمال خود انسان است و بسيار ديدهايم افرادى كه از خانوادههاى پايين بودند به سبب جد و جهد و تلاش و كوشش به مقامات عالى رسيدهاند در حالى كه افراد ديگرى با نسبهاى عالى بر اثر سستى و تنبلى خوار و بىمقدار شدند .
از آنچه گفتيم روشن مىشود كه عمل در اينجا - بر خلاف آنچه ابن ابىالحديد نگاشته - به معناى عبادت نيست بلكه هرگونه عمل مثبت معنوى
هامش
( 1 ) . حجرات ، آيهء 13 .