15 و قال عليه السلام مَا كُلُّ مَفْتُونٍ يُعَاتَبُ .
امام عليه السلام فرمود :
هر شخص گرفتارى را نمىتوان سرزنش كرد ( چه بسا بىتقصير باشد ) . « 1 »
هامش
( 1 ) . سند گفتار حكيمانه :
ابن ابىالحديد در شرح نهجالبلاغهء خود مىگويد : امام اين سخن را به « سعد بن ابى وقاص » ، « محمد بن مسلمه » ، « اسامة بن زيد » و « عبداللَّه بن عمر » فرمود در آن زمان كه آنها از همراهى امام براى جنگ با شورشيان جمل امتناع كردند . ( و اين نشان مىدهد كه ابن ابىالحديد آن را از جاى ديگرى گرفته است ) . اضافه بر اين مرحوم شيخ مفيد در كتاب خود به نام الجَمل از كتاب جمل ابى مخنف ( متوفاى 175 ) داستان مفصلى نقل مىكند كه چون على عليه السلام مىخواست به سوى بصره براى خاموش كردن آتش فتنهء طلحه و زبير حركت كند باخبر شد كه سه نفر فوق با اينكه با امام بيعت كرده بودند حاضر به همراهى امام در اين مسير نشدند . ( ولى در بعضى از روايات آمده است كه هيچ يك از اين سه نفر با امام بيعت نكردند ) امام عليه السلام فرمود : من شما را مجبور نمىكنم كه با من بياييد ولى مگر با من بيعت نكردهايد ؟ گفتند : بيعت كردهايم . فرمود : پس چرا همراه من نمىآييد ؟ هر كدام از آنها عذرى براى خود بيان كردند ( عذرهايى ناموجه ) امام در اينجا فرمود : « لَيْسَ كُلُّ مَفْتُونٍ يُعاتَبُ ؛ هر شخص گرفتارى را نبايد سرزنش كرد » . سپس فرمود : برگرديد خداوند مرا از شما بىنياز خواهد ساخت . جمع ديگرى نيز اين جملهء حكمت آميز را در كتابهاى خود از امام عليه السلام نقل كردهاند . ( مصادر نهجالبلاغه ، ج 4 ، ص 16 با تلخيص ) .