و اشتباهاتش پافشارى نكند » ؛
( وَلَا يَتَمَادَى « 1 » فِي الزَّلَّةِ ) .
به يقين افراد لجوج هنگامى كه مرتكب خطايى شوند و متوجه گردند ، به آسانى حاضر نيستند مسير خود را تغيير داده و به سوى راه راست و صراط مستقيم باز گردند و همين سبب مىشود داورىهاى آنها ظالمانه و غير واقعى باشد آن هم ظلمى از روى عمد كه غير قابل بخشش است .
قرآن مجيد دربارهء گروهى از كافران مىفرمايد : « « وَلَوْ رَحِمْناهُمْ وَكَشَفْنا ما بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَّلَجُّوا في طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ » ؛ اگر به آنان رحم كنيم و ناراحتىها ( و مشكلات ) آنان را بر طرف سازيم ( نه تنها بيدار نمىشوند بلكه ) در طغيانشان لجاجت مىروزند و سرگردان مىشوند » . « 2 »
بسيار مىشود كه لجاجت در فكر انسان چنان اثر مىگذارد كه باطل را حق مىبيند و حق را باطل . اميرمؤمنان عليه السلام مىفرمايد :
« اللِّجاجُ يُفْسِدُ الرَّأْىَ ؛
لجاجت فكر انسان را خراب مىكند » . « 3 » در جاى ديگر مىفرمايد :
« اللِّجاجُ أكْثَرُ الْأشْياءِ
مَضَرَّةً فِى الْعاجِلِ وَالْآجِلِ ؛
لجاجت زيانبارترين امور در دنيا و آخرت است » . « 4 »
4 . در چهارمين وصف مىفرمايد : « و هنگامى كه خطايش بر او روشن شود بازگشت بهسوى حق براومشكلنباشد » ؛
( وَلَايَحْصَرُ « 5 » مِنَالْفَيْءِ إِلَىالْحَقِّ إِذَاعَرَفَهُ ) .
اين وصف در واقع چهرهء ديگرى از عدم لجاجت است و يا به تعبيرى ديگر نتيجهء آن است . انسانى كه لجوج نباشد هنگامى كه حق براى او روشن شود به راحتى به سوى حق باز مىگردد و تمام آثار خطاى خود را اصلاح مىكند . به
هامش
( 1 ) . « يَتَمادى » از ريشهء « تمادى » و از مادّهء « مَدى » بر وزن « دوا » به معناى استمرار و ادامه و اصرار در انجام چيزى است .
( 2 ) . مؤمنون ، آيهء 75 .
( 3 ) . غررالحكم ، ص 65 ، ح 853 .
( 4 ) . همان مدرك ، ص 463 ، ح 10640 .
( 5 ) . « لايَحْصَر » از ريشهء « حصر » بر وزن « نصر » به معناى به تنگنا افتادن است و بسيار مىشود كه آن را درفروماندن به هنگام سخن گفتن اطلاق مىكنند و در عبارت بالا هر دو معنا ممكن است .