آنگاه امام از قشر پايين اجتماع ياد كرده ، مىفرمايد : « سپس قشر پايين ، نيازمندان و از كار افتادگان هستند كه لازم است به آنها مساعدت و كمك شود » ؛
( ثُمَّ الطَّبَقَةُ السُّفْلَى مِنْ أَهْلِ الْحَاجَةِ وَالْمَسْكَنَةِ الَّذِينَ يَحِقُّ رِفْدُهُمْ « 1 » وَمَعُونَتُهُمْ ) .
بديهى است در هر جامعهاى افرادى هستند كه بر اثر پيرى ، بيمارى ، نقص عضو ، حوادث گوناگون ، عقب افتادگى ذهنى و مانند آن نمىتوانند توليد كننده باشند و تنها مصرف كنندهاند . بسيارى از اين گروه به هنگام جوانى و سلامت جسم و روح از توليد كنندگان عمده بودند ؛ ولى بر اثر گذشت زمان به چنين وضعى گرفتار شدند . نه عقل اجازه مىدهد نه وجدان مىپذيرد كه اينها از حمايتهاى اجتماعى حذف شوند به همين دليل در تمام دنيا براى اين گروه حسابى باز مىكنند و بخشى از درآمدهاى حكومت صرف نگهدارى و پذيرايى از آنها مىشود و در اجتماع نيز مراكزى به حمايت از آنها تشكيل مىگردد . در اسلام دربارهء رسيدگى به اين گروه توصيهء اكيد شده و سهم عمدهاى از خمس و زكات به آنها تعلق دارد .
افزون بر اين چنانچه اين گروه ناديده گرفته شوند مشكلات مهمى براى اقشار ديگر جامعه فراهم مىشود . از يك سو ممكن است آنها براى تأمين زندگى خود دست به كارهاى خلاف يا جنايتها و عقدهگشايىها بزنند ، يا اقشار ديگر از كار خود دلسرد شوند و فكر كنند اگر روزى مانند اين گروه شوند به چه مصائبى گرفتار خواهند شد ؛ اما هنگامى كه مىببينند بر فرض از كارافتادگى حكومت و جامعه از آنها حمايت مىكنند به آيندهء خود نگران نخواهند شد .
تعبير به اهل حاجت و مسكنت اشاره به دو گروه است : اهل حاجت كسانى هستند كه فعاليتى دارند ؛ اما درآمدشان كفاف نمىدهد و مسكنت اشاره به از كارافتادگان و زمينگيران است كه مطلقا نمىتوانند درآمدى داشته باشند .
هامش
( 1 ) . « رِفْد » به معناى عطا و بخشش و كمك كردن است .