در احاديث مختلفى از اميرمؤمنان على عليه السلام به همين مسأله اشاره شده ، از جمله در حديثى در غررالحكم آمده است :
« مَنِ اسْتَدامَ رِياضَةَ نَفْسِهِ انْتَفَعَ ؛
كسى كه پيوسته نفس خويش را رياضت دهد ( از اشراقات الهيه ) بهرهمند خواهد شد » . « 1 » و در حديث ديگرى در همان كتاب مىفرمايد :
« الشريعة رياضة النفس ؛
شريعت اسلام رياضت نفس است » . « 2 »
در حديث ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است كه يكى از وصيّتهاى خضر نبى به حضرت موسى عليهما السلام اين بود :
« رَضِّ نَفْسَكَ عَلَى الصَّبْرِ تَخْلُص مِنَ الْإثْمِ ؛
نفس خويش را با شكيبايى رياضت ده تا از گناه نجات يا بى » . « 3 »
در حديث ديگرى از همان حضرت آمده است :
« جَوِّعُوا بُطُونَكُمْ وَأظْمَئُوا أكْبادَكُمْ وأعِرُوا أجْسادَكُمْ وَطَهِّرُوا قُلُوبَكُمْ عَساكُمْ أَنْ تُجاوِزُوا الْمَلَأَ الأَعْلى ؛
شكمهاى خود را گرسنگى دهيد و جگرهاى خود را تشنگى و بدنها را ( از لباسهاى پر زرق و برق ) برهنه كنيد و دلهايتان را پاك سازيد تا از فرشتگان فراتر رويد » . « 4 »
ولى گاه گروهى به عنوان رياضت نفس ، راه افراط و خطا را پيموده ، مرتكب رياضتهاى بسيار شاق و گاه خطرناك و نامشروع شدهاند كه نمونههاى آن در احياء العلوم غزالى و ساير كتب صوفيه فراوان ديده مىشود .
از جمله نقل است كه « شبلى » سردابهاى داشت كه در آنجا مىرفت و يك بغل چوب با خود مىبرد و هرگاه غفلتى به دل او در مىآمد ، خويشتن را بدان چوبها مىزد و گاه بود كه همهء چوبها مىشكست . او دست و پاى خود را بر ديوار مىكوبيد . « 5 »
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 4809 .
( 2 ) . همان مدرك ، ح 4791 .
( 3 ) . كنزالعمّال ، ح 44176 .
( 4 ) . ميزانالحكمة ، ح 7541 .
( 5 ) . تذكرة الاولياء ، ج 1 ، ص 235 .