نكته رياضتهاى مشروع و نامشروع
از زمانهاى گذشته مسألهء رياضت در دو شاخهء رياضت جسم و نفس در ميان انسانها وجود داشته است . رياضت جسمانى كه همان ورزشها باشد سابقهء بسيار طولانى دارد و حتى مسابقات جهانى از يونان قديم گرفته تا مناطق ديگر چهرهء بارزى از آن محسوب مىشود رياضت نفس نيز كه از طريق ترك مشتهيات نفسانى حاصل مىگردد و روح انسان را تقويت مىكند ، سابقهء طولانى دارد كه مرتاضان هندى به آن معروفند و حقيقت آن اين است كه انسان با ترك خواستههاى نفس مىتواند به نيروى عظيمى برسد كه گاه توان كارهاى خارق العادهاى پيدا مىكند .
البته رياضتهاى نفسانى نيز به دو هدف انجام مىشده : اهداف مادّى و اهداف معنوى . اهداف مادّى انجام پارهاى از كارهاى خارق العاده بوده تا از اين طريق به منافعى برسند يا اسم و آوازهاى پيدا كنند ؛ ولى هدف معنوى آن همان قرب به خداوند و پاك ساختن روح از رذايل اخلاقى و حاكميّت بر شهوات و ترك منكرات است .
آنچه امام عليه السلام در اين نامه با جملهء
« إِنَّمَا هِيَ نَفْسِي أَرُوضُهَا بِالتَّقْوَى لِتَأْتِيَ آمِنَةً يَوْمَ الْخَوْفِ الْأَكْبَرِ »
و جملهء
« لَأَرُوضَنَّ نَفْسِي رِيَاضَةً تَهِشُّ مَعَهَا إِلَى الْقُرْصِ »
بيان فرموده به قسم دوم از رياضت معنوى اشاره دارد .
ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغهء خود در ذيل خطبهء 220 ( خطبهء 214 در شرح ابن ابى الحديد ) بحث مشروحى دربارهء رياضت نفس و اقسام آن بيان كرده و دربارهء تأثير گرسنگى در صفاى نفس سخن گفته است . سپس كلماتى از فلاسفه و حكما دربارهء مكاشفاتى كه از رياضت حاصل مىشود بيان نموده و از اشعار شعرا نيز در اين زمينه شواهدى آورده است .