در اينكه « دعىّ » از نظر لغت به چه معناست ، بعضى آن را به معناى فرزند نامشروع تفسير كردهاند در حالى كه در متون لغت مفهوم عامى دارد ؛ هم به پسرخوانده گفته مىشود و هم به كسى كه در نسبش متّهم است . در لسانالعرب آمده است : « دعى به معناى پسرخوانده است و همچنين فرزندى كه به پدر ديگرى نسبت داده مىشود » . قرآن مجيد نيز مىگويد : « « وَما جَعَلَ أَدْعِياءَكُمْ أَبْناءَكُم » ؛ و خداوند پسرخواندههاى شما را پسر ( واقعى ) شما قرار نداده است ( و احكام او را ندارد ) » ، « 1 » بنابراين ممكن است امام عليه السلام بخواهد بگويد زياد در خانوادهاى پست و بىارزش همچون بردگان متولّد شده كه براى كسب موقعيت ، او را به غير پدرش نسبت دادند .
اين احتمال نيز وجود دارد كه امام اميرالمؤمنين عليه السلام حكم ظاهرى را بيان مىكند كه
« الْوَلَدُ لِلْفِرَاش » ؛
ولى امام حسين عليه السلام واقع مطلب را مىفرمايد كه او در واقع فرزند نامشروع بوده است .
امّا در مورد ابن زياد مسأله روشنتر است كه او فرزند نامشروع بوده و مادرش مرجانه به فجور مشهور بوده است . به همين دليل مطابق آنچه در تواريخ كربلا آمده ، حضرت زينب عليها السلام هنگامى كه مىخواست او را سرزنش كند با تعبير « يابن مرجانة » او را مخاطب ساخت .
اين احتمال نيز هست كه مراد از « الدعيَّ بْنَ الدَّعيّ » يزيد و پدرش معاويه باشند و اين جمله به نسب آلوده و متهم آنها اشاره كند .
2 . پدر و مادر زياد
معروف اين است كه پدر زياد بردهاى بود به نام عبيد كه با سميّه كنيز « حارث
هامش
( 1 ) . احزاب ، آيهء 4 .