را بهانهاى براى سركشى قرار دهد ، لذا امام عليه السلام براى پيشگيرى از فتنهانگيزى او اين نامه را برايش نوشت و در آغاز نامه چنين فرمود : « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ مِنْ عَبْدِاللَّهِ عَلِيٍّ أَميرِ الْمُؤْمِنينَ إِلَى الأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ أَمَّا بَعْدُ ، فَلَوْ لَا هَنَاتٌ وَ هَنَاتٌ كُنَّ مِنْكَ لَكُنْتَ الْمُقَدَّمُ في هذَا الأَمْرِ قَبْلَ النَّاسِ وَ لَعَلَّ آخِرَ أَمْرِكَ يَحْمَدُ أَوَّلَهُ ، وَ يَحْمِلُ بَعْضُهُ بَعْضاً ، إِنِ اتَّقَيْتَ اللَّهَ - عَزَّ وَ جَلَّ ؛ اگر لغزشهايى چنين و چنان از تو سر نزده بود در اين كار ( فرماندارى آذربايجان يا بيعت كردن با امام عليه السلام ) مقدم بر ديگران بودى و شايد پايان كار تو آغاز آن را جبران كند و بخشى از آن بخش ديگر را بپوشاند اگر تقواى الهى را پيشه كنى » .
سپس امام عليه السلام در ادامهء اين نامه اشاره به قتل عثمان و بيعت مردم با او و شورش طلحه و زبير و شكستن بيعت آن حضرت نمود و افزود كه آنها عايشه را نيز با خود به سوى بصره بردند و من به اتفاق مهاجرين و انصار به سوى آنها رفتم و در ميدان نبرد در مقابل هم قرار گرفتيم . من از آنها خواستم كه از سركشى باز گردند و به بيعت خود وفادار باشند و آنچه وظيفهء اتمام حجت بود انجام دادم ؛ ولى آنها نپذيرفتند جنگ در گرفت و شكست خوردند و گروهى مجروح شدند و گروهى فرار كردند و من دستور دادم مجروحان را نكشند و فراريان را تعقيب نكنند و هر كس سلاح خود را بر زمين بگذارد و به خانهء خويش برود و در را به روى خود ببندد در امان خواهد بود . « 1 »
سپس امام عليه السلام اين بخش از نامه را كه سيد رضى نقل كرده است بيان فرمود .
امام عليه السلام در اين بخش از نامه اوّل او را با دو جملهء پرمعنا هشدار مىدهد و مىفرمايد : « فرماندارى تو براى تو وسيلهء آب و نان نيست ، بلكه امانتى است در گردنت و تو از سوى ما فوق خود تحت مراقبت هستى » ؛ ( وَ إِنَّ عَمَلَكَ لَيْسَ لَكَ بِطُعْمَةٍ « 2 » وَ لكِنَّهُ فِي عُنُقِكَ أَمَانَةٌ ، وَأَنْتَ مُسْتَرْعًى لِمَنْ فَوْقَكَ ) .
هامش
( 1 ) . تمام نهجالبلاغه ، ص 803 ؛ واقعهء صفين ، ص 20 .
( 2 ) . « طعمة » به معناى چيز خوردنى است ولى گاه به صورت كنايه به كار مىرود مثلًا مىگويند فلان كس خبيث الطعمة است يعنى كسب و كار بدى دارد و در نامهء بالا به معناى وسيلهء آب و نان است .