بعضى از شارحان نهجالبلاغه « 1 » اين سخن را ناظر به آنچه در آيهء ذيل است مىدانند : « حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ بِريحٍ طَيِّبَةٍ وَ فَرِحُوا بِها جاءَتْها ريحٌ عاصِفٌ جاءَهُمُ الْمَوْجُ مِنْ كُلِّ مَكانٍ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ أُحيطَ بِهِمْ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ لَئِنْ أَنْجَيْتَنا مِنْ هذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرينَ * فَلَمَّا أَنْجاهُمْ إِذا هُمْ يَبْغُونَ فِى الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ؛ زمانى كه در كشتى قرار مىگيريد و بادهاى موافق كشتىنشينان را ( به سوى مقصد ) مىبرد و خوشحال مىشوند ، ( ناگهان ) طوفان شديدى مىوزد ، و امواج از هر سو به سراغ آنها مىآيد و گمان مىكنند هلاك خواهند شد . ( در آن هنگام ) خدا را از روى خلوص عقيده مىخوانند كه : « اگر ما را از اين گرفتارى نجات دهى حتماً از سپاسگزاران خواهيم بود * اما هنگامى كه خدا آنها را رهايى بخشيد ( بار ديگر ) به ناحق در زمين ستم مىكنند » . « 2 »
به اين ترتيب جملههاى بالا را ناظر به رابطهء خلق و خالق دانستهاند در حالى كه چنين نيست و ظاهر اين است كه اين جملهها ناظر به رابطهء خلق با خلق است و گر نه خضوع در برابر خالق در هر حال شايسته است .
منظور از خضوع در اينجا تواضع معقول نيست ، بلكه تواضعهاى ذليلانه و توأم با حقارت است و منظور از جفا ، خشونت و بىاحترامى و بىمهرى و بىمحبتى است .
بلكه در حديث شريف علوى مىخوانيم : « مَا أَحْسَنَ تَوَاضُعَ الْأَغْنِيَاءِ لِلْفُقَرَاءِ طَلَباً لِمَا عِنْدَ اللَّهِ وَ أَحْسَنُ مِنْهُ تيهُ فُقَرَاءِ عَلَى الْأَغْنِيَاءِ اتِّكَالًا عَلَى اللَّهِ ؛ چه زيباست تواضع و فروتنى ثروتمندان در برابر فقرا براى رسيدن به پاداشهاى الهى و از آن بهتر بىاعتنايى و اباى نفس مستمندان در برابر اغنيا به جهت توكل بر خداست » . « 3 »
هامش
( 1 ) . همان مدرك ، ص 115 .
( 2 ) . يونس ، آيهء 22 و 23 .
( 3 ) . نهجالبلاغه ، كلمات قصار ، 406 .