خشونتها به صورت تصاعدى پيش مىرود و گاه به جاهاى خطرناك مىرسد ؛ ولى اگر انسان بر نفس خويش مسلط باشد و با اراده و تصميم خود را در برابر خشونتها كنترل كند و به جاى خشونت ، راه نرمش را پيش گيرد ، نه تنها خشونتها پايان مىگيرد بلكه جاى خود را به دوستى و محبّت و نرمش مىدهد همان گونه كه قرآن مجيد بر اين معنا تأكيد مىنهد و نيكى را در برابر بدى توصيه مىكند و نيكى را سبب جلب دوستى مىداند . « 1 »
سپس در ششمين توصيه مىفرمايد : « با دشمن خود با فضل و كرم رفتار كن كه در اين صورت از ميان دو پيروزى ( پيروزى از طريق خشونت و پيروزى از طريق محبّت ) شيرينترين را برگزيدهاى » ؛ ( وَخُذْ عَلَى عَدُوِّكَ بِالْفَضْلِ فَإِنَّهُ أَحْلَى الظَّفَرَيْنِ ) .
اين جمله در واقع تاكيدى است بر آنچه در توصيههاى قبل آمد ؛ ولى با تعبيرى دلپذير مىفرمايد : تو ممكن است از طريق شدت و خشونت بر دشمنت پيروز شوى و نيز ممكن است از طريق ابراز محبّت و دوستى ؛ به يقين دومى شيرينتر است و عاقبت بهترى دارد ، چرا كه در آينده بيم خشونتى نخواهى داشت در حالى كه اگر با خشونت پيروز شوى هر زمان انتظار خشونت جديدى از سوى دشمن خواهى داشت و به تعبير ديگر در روش اوّل دشمن همچنان دشمن باقى مىماند در حالى كه در روش دوم ، دشمن مبدل به دوست مىگردد .
در كتاب مقاتل الطالبيين ابوالفرج اصفهانى داستان جالبى در اين زمينه از موسى بن جعفر عليهما السلام نقل مىكند كه مردى از خاندان عمر چون حضرت موسى بن جعفر عليه السلام را مىديد ، به امير المؤمنين على عليه السلام دشنام مىداد تا حضرت را ناراحت كند . يكى از دوستان امام عليه السلام عرض كرد اجازه دهيد آن مرد ناصبى را به قتل برسانيم . امام عليه السلام فرمود : نه سپس سوار شد و به سوى مزرعهء آن مرد ناصبى
هامش
( 1 ) . به سورهء فصلت ، آيهء 34 و 35 مراجعه شود .