شِدَّتِهِ عَلَى اللِّينِ ، وَ عِنْدَ جُرْمِهِ عَلَى الْعُذْرِ ، حَتَّى كَأَنَّكَ لَهُ عَبْدٌ ، وَ كَأَنَّهُ ذُو نِعْمَةٍ عَلَيْكَ ) .
امام عليه السلام در اين توصيهاش فرزند خود را از مقابلهء به مثل در برابر خشونت و بىمحبتى دوستان ، بر حذر مىدارد و در ضمن شش جمله مقابلهء به ضد را در اين گونه موارد توصيه مىكند ، چرا كه مقابلهء به مثل پايه و اساس دوستى را به خطر مىافكند و انسان دوستان خود را از دست مىدهد ؛ ولى اگر در برابر بىمهرى مهر ورزد و در برابر بدىها نيكى كند ، به زودى دوستش به اشتباه خود پى مىبرد و شرمنده مىشود و در مقام جبران بر مىآيد و پايههاى دوستى محكمتر از پيش مىشود .
عبارات امام عليه السلام در اينجا در واقع شرح چيزى است كه در قرآن كريم آمده است كه مىفرمايد : « ادْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِىٌّ حَميمٌ * وَ ما يُلَقَّاها إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَ ما يُلَقَّاها إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظيمٍ » ؛ بدى را با نيكى دفع كن ناگاه ( خواهى ديد ) همان كس كه ميان تو و او دشمنى است ، گويى دوستى گرم و صميمى است اما جز كسانى كه داراى صبر و استقامتند به اين مقام نمىرسند و جز كسانى كه بهرهء عظيمى ( از ايمان و تقوا ) دارند به آن نائل نمىشوند » . « 1 »
گر چه اين آيه در مورد دشمنان است ، ولى به طور مسلّم دربارهء دوستان نيز صادق خواهد بود . سيرهء پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمهء هدى عليهم السلام و علماى بزرگ نيز همين معنا را نشان مىدهد كه جز در موارد استثنايى در برابر بدىهاى دوستان و دشمنان ، به مقابلهء به مثل بر نمىخواستند .
ولى از آنجا كه بعضى از افراد پست و كوتهفكر ممكن است از اين گونه رفتار سوء استفاده كنند ، امام عليه السلام اين گروه را استثنا كرده مىفرمايد : « اما بر حذر باش از اينكه اين كار را در غير محلش قرار دهى يا دربارهء كسى كه اهليت ندارد به كار
هامش
( 1 ) . فصلت ، آيهء 34 و 35 .