منظور از « منى ؛ آرزوها » آرزوهاى دور و دراز است كه به خيالات شبيهتر است و آنها كه گرفتار اين گونه آرزوها مىشوند ، نيروهاى فعال خود را بيهوده هدر مىدهند و سرانجام به جايى نمىرسند . از سوى ديگر تكيه بر اين گونه آرزوها تمام فكر و عمر انسان را به خود مشغول مىدارد و از پرداختن به معاد باز مىدارد .
اين همان چيزى است كه در حديث معروفى كه هم از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده و هم از امير مؤمنان على عليه السلام در نهجالبلاغه ، فرمودند : « أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمُ اثْنَانِ اتِّبَاعُ الْهَوَى وَ طُولُ الْأَمَلِ فَأَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَى فَيَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَيُنْسِي الْآخِرَة ؛ اى مردم چيزى كه بر شما مىترسم دو چيز است :
پيروى از هواى نفس و آرزوهاى دور و دراز ، چرا كه پيروى از هواى نفس شما را از حق باز مىدارد و آرزوهاى دور و دراز آخرت را به فراموشى مىسپارد » . « 1 »
در پانزدهمين توصيه مىفرمايد : « عقل ، حفظ و نگهدارى تجربههاست » ؛ ( وَ الْعَقْلُ حِفْظُ التَّجَارِبِ ) .
اشاره به اينكه هنگامى كه تجربهها جمعآورى شود با توجّه به اينكه « حكم الامثال فيما يجوز و فيما لا يجوز واحد ؛ حوادث مشابه نتيجهء مشابه دارند » و حديث معروف « إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَا يُلْدَغُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ ؛ انسان با ايمان از يك سوراخ دو بار گزيده نمىشود » « 2 » سبب مىشود كه انسان ، راه صحيح را در برخورد با حوادث آينده پيدا كند و از تجربيات پيشينيان درس بگيرد و از زيانهاى ناشى از خطاها رهايى يابد .
بسيارى از قواعد كلى عقلى از همين تجربيات جزيى برگرفته شده ( طبق قاعدهء استقراء منطقى ) البته اين تجربهها گاه مربوط به خود انسان است و گاه از
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغه ، خطبهء 42 و در بحارالانوار ، ج 2 ، ص 35 ، ح 37 نيز با كمى تفاوت از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 19 ، ص 345 .