شرح و تفسير بيست و هفت اندرز گرانبها
امام عليه السلام در اين بخش از وصيّتنامهء نورانيش مجموعهاى از اندرزهاى گوناگون به فرزندش مىدهد كه هر كدام به تنهايى نكتهء مهمى را در بر دارد و مجموعهاش برنامهء مبسوطى براى زندگى سعادتمندانهء هر انسانى است .
نخست مىفرمايد : « جبران آنچه بر اثر سكوت خود از دست دادهاى آسانتر از جبران آن است كه بر اثر سخن گفتن از دست رفته » ؛ ( وَ تَلَافِيكَ « 1 » مَا فَرَطَ « 2 » مِنْ صَمْتِكَ أَيْسَرُ مِنْ إِدْرَاكِكَ مَا فَاتَ مِنْ مَنْطِقِكَ ) .
اشاره به اينكه انسان اگر از گفتن چيزى خوددارى و صرف نظر كند و بعد بفهمد اين سكوت اشتباه بوده فورا مىتواند آن را تلافى و تدارك كند در حالى كه اگر سخنى بگويد و بعد بفهمد اين سخن اشتباه بوده و يا گفتنى نبوده است بازگرداندن آن امكان پذير نيست ؛ همانند آبىاست كه به روى زمين ريخته مىشود و جمع كردن آن عادتا غير ممكن است .
در ادامهء اين سخن ، راه صحيح را براى رسيدن به اين مقصود با ذكر مثالى نشان مىدهد و مىفرمايد : « نگهدارى آنچه در ظرف است با محكم بستن دهانهء آن امكان پذير است » ؛ ( وَ حِفْظُ مَا فِي الْوِعَاءِ بِشَدِّ الْوِكَاءِ ) .
« وعاء ؛ ظرف » همان قلب و روح انسان است و « وكاء ؛ ريسمانى است كه دهانهء مشك را با آن مىبندند » اشاره به زبان و دهان انسان كه اگر انسان آن را در اختيار خود بگيرد سخنان ناموزون يا كلماتى كه موجب پشيمانى است از او صادر نمىشود .
حضرت در دومين توصيه مىفرمايد : « و حفظ آنچه در دست دارى ، نزد من
هامش
( 1 ) . « تلافى » از ريشهء « لفى » بر وزن « نفى » به معناى جبران كردن است و « الفاء » به معناى يافتن مىباشد .
( 2 ) . « فرط » از ريشهء « فرط » بر وزن « شرط » به معناى كوتاهى كردن و « افراط » زياده روى كردن است .