خويشتن سهم خود را از مقدرات الهى به دست آورد و اگر از اين طريق به سهم كمترىبرسد از آن بهتر است كه از طريق مردمى كه منت مىگذارند به سهم بيشترى نايل شود . در واقع اين سهم كمتر با توجّه به حفظ كرامت و شخصيت و مقام انسان ، از آن سهم بيشتر افزونتر است ، زيرا در آنجا شخصيت و ارزش والاى انسان خرج مىشود ؛ چيزى كه بهايى براى آن نمىتوان قايل شد .
گر چه عبارت امام عليه السلام در اينجا مطلق است و تفاوتى ميان كسانى كه با آغوش باز خواستهء انسان را استقبال مىكنند حتى پدر و فرزند و برادر همه را شامل مىشود ؛ ولى روشن است كه منظور امام عليه السلام آنجاست كه شخصيت انسان با سؤال خدشه دار شود و آميخته با ذلت يا منّتى باشد .
شاهد اين سخن حديثى است كه از امام باقر عليه السلام نقل شده : « قَالَ يَوْماً رَجُلٌ عِنْدَهُ اللَّهُمَّ أَغْنِنَا عَنْ جَمِيعِ خَلْقِكَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عليه السلام لَاتَقُلْ هَكَذَا وَ لَكِنْ قُلِ اللَّهُمَّ أَغْنِنَا عَنْ شِرَارِ خَلْقِكَ فَإِنَّ الْمُؤْمِنَ لَايَسْتَغْنِي عَنْ أَخِيهِ ؛ روزى شخصى در محضر آن حضرت به پيشگاه خدا عرضه داشت : خداوندا من را از همهء خلق خود بىنياز كن امام عليه السلام فرمود اين گونه دعا نكن ؛ ولى بگو خداوندا ما را از بدان خلقت بىنياز كن ، زيرا هيچ انسان باايمانى از كمك و يارى برادرش بىنياز نيست » . « 1 »
در حديث ديگرى از امام امير مؤمنان عليه السلام مىخوانيم كه به فرزندش امام حسن عليه السلام فرمود : « يَا بُنَيَّ إِذَا نَزَلَ بِكَ كَلَبُ الزَّمَانِ وَ قَحْطُ الدَّهْرِ فَعَلَيْكَ بِذَوِي الْأُصُولِ الثَّابِتَةِ الْفُرُوعِ النَّابِتَةِ مِنْ أَهْلِ الرَّحْمَةِ وَ الْإِيثَارِ وَ الشَّفَقَةِ فَإِنَّهُمْ أَقْضَى لِلْحَاجَاتِ أَمْضَى لِدَفْعِ الْمُلِمَّات ؛ فرزندم هنگامى كه سختىهاى زمان و كمبودهاى دوران دامان تو را گرفت از كسانى كمك بخواه كه داراى ريشههاى ثابت خانوادگى و شاخههاى پربارند ؛ آنهايى كه اهل رحمت و ايثار و شفقت هستند ، چرا كه آنها در قضاى حوايج سريعتر و در دفع مشكلات مؤثرترند » . « 2 »
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 172 ، ح 5 .
( 2 ) . همان مدرك ، ج 93 ، ص 159 ، ح 38 .