شرح و تفسير سايهء استفاده از عمر طولانى در تجارب ديگران
امام عليه السلام در آغاز اين بخش از وصيّتنامه به نكتهء بسيار مهمى اشاره مىكند و آن اهمّيّت مطالعه و بررسى تاريخ پيشينيان است ؛ آنچه از اعمال آنها به ما رسيده و از اخبار آنها در اختيار ما قرار گرفته و آنچه در آثار بازمانده از آنها : كاخهاى ويران شده ، قبرهاى خاموش ، ثروتهاى به جا مانده و . . . ) باقى است مىفرمايد :
« پسرم گر چه من به اندازهء همهء كسانى كه پيش از من مىزيستند عمر نكردهام اما در رفتار آنها نظر افكندم و در اخبارشان تفكر نمودم و در آثار بازماندهء از آنان به سير و سياحت پرداختم تا بدانجا كه ( بر اثر اين آموزشها ) همانند يكى از آنها شدم بلكه گويى بر اثر آنچه از تاريخشان به من رسيده با همهء آنها از اوّل تا آخرشان بودهام » ؛ ( أَيْ بُنَيَّ ، إِنِّي وَ إِنْ لَمْ أَكُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ كَانَ قَبْلِي ، فَقَدْ نَظَرْتُ فِي أَعْمَالِهِمْ ، وَ فَكَّرْتُ فِي أَخْبَارِهِمْ ، وَ سِرْتُ فِي آثَارِهِمْ ؛ حَتَّى عُدْتُ كَأَحَدِهِمْ ، بَلْ كَأَنِّي بِمَا انْتَهَى إِلَيَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ أَوَّلِهِمْ إِلَى آخِرِهِمْ ) .
اشاره به اينكه زندگى چيزى جز تجربه نيست . اگر كسى از تجارب ديگران بهره بگيرد ، در اعمال آنها و نتايجى كه از عملشان گرفتند دقت كند و در اخبار عبرتانگيزى كه از آنها به يادگار باقى مانده بينديشد و در آثار بازماندهء از آنان با ديدهء عبرتبين بنگرد ، عمرى به درازاى تمام تاريخ بشريت پيدا مىكند و گويى از روز اوّل خلقت آدم تا كنون زنده بوده است .
آن گاه امام عليه السلام مىافزايد : « ( من همهء اينها را بررسى كردم سپس ) قسمت زلال و مصفاى آن را از بخش كدر و تيره باز شناختم و سود و زيانش را دانستم . سپس از ميان همهء آنها از هر امرى گُزيدهاش را براى تو برگرفتم و از ميان ( زشت و زيباى ) آنها زيبايش را براى تو انتخاب نمودم و مجهولاتش را از تو دور داشتم » ؛