وَ مَا خَلَاهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ ؛ علم تنها در سه چيز است : نشانههاى روشن ( در مسائل مربوط به خدا شناسى و مبدأ و معاد ) و علم مربوط به احكام الهى و واجبات و علوم مربوط به امور اخلاقى و سنّتها و مستحبات و غير آن اضافى است » . « 1 »
البتّه علوم و دانشهايى كه به عمران و آبادى دنياى مردم كمك مىكند و آنها را از فقر و بيمارى و مشكلات ديگر رهايى مىبخشد اينها نيز از علوم مفيدند ، زيرا در واقع مقدمهاى براى آن سه گروه از علوم نافعند .
قسم سوم از علوم ، علوم زيانبار است ؛ مانند علم سحر و شعبده و علوم مربوط به توليد مواد حرام مانند شراب و مواد مخدر . در دنياى امروز ما ، اين علوم فراوانتر از گذشته است ؛ علومى كه تهيّهء وسائل كشتار جمعى را به بشر مىآموزد مانند بمب اتم ، سلاحهاى مرگبار شيميايى و امثال آن اين گونه علوم آموختن و فرا گرفتنش از نظر اسلام حرام است ، چرا كه به عنوان مقدّمهء حرام محسوب مىشود .
نكته علوم نافع و غير نافع
شك نيست كه علم و دانش نور و روشنايى است ؛ ولى در عين حال چنين نيست كه همهء علوم مطلوب و مفيد باشد .
همان گونه كه در وصيّتنامهء بالا آمده است ، امام عليه السلام علوم را به سه گونه تقسيم مىكند :
علومى كه براى زندگى انسانها نافع است ، گاه جنبهء معنوى دارد ؛ مانند علم به معارف دينى و احكام و اخلاق انسانى و گاه جنبهء مادى دارد ؛ مانند تمام علومى كه براى زندگى مادى انسانها لازم است نظير علم پزشكى ، كشاورزى ، فنون
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 32 ، ح 1 .