( وَ أَلْجِئْ « 1 » نَفْسَكَ فِي أُمُورِكَ كُلِّهَا إِلَى إِلَهِكَ ، فَإِنَّكَ تُلْجِئُهَا إِلَى كَهْفٍ « 2 » حَرِيزٍ « 3 » ، وَ مَانِعٍ عَزِيزٍ ) .
توكل زاييدهء ايمان به توحيد افعالى است هنگامى كه انسان سرچشمهء همهء امور جهان را به دست خدا بداند و او را مسبب الاسباب بشمرد طبعاً در همهء مشكلات به او پناه مىبرد و او را پناهگاه مطمئن خود مىداند .
توكل به اين معنا نيست كه انسان دست از تلاش و كوشش بردارد و تنها به اميد لطف خدا بنشيند ، بلكه به اين است كه تمام توان خود را به كار گيرد و در آنجا كه به موانع و مشكلاتى برخورد مىكند كه حل آن بيرون از توان اوست دست به دامان لطف خدا مىزند و با توكل بر او بر مشكلات چيره مىشود .
آن گاه به مسألهء اخلاص اشاره كرده مىفرمايد : « به هنگام دعا ، پروردگارت را با اخلاص بخوان ( و تنها دست به دامان لطف او بزن ) چرا كه بخشش و حرمان به دست اوست » ؛ ( وَ أَخْلِصْ فِي الْمَسْأَلَةِ لِرَبِّكَ ، فَإِنَّ بِيَدِهِ الْعَطَاءَ وَ الْحِرْمَانَ ) .
اخلاص نيز از ثمرات ايمان به توحيد افعالى است ، زيرا هنگامى كه انسان بداند « لا مؤثر فى الوجود الا اللَّه » يقين پيدا مىكند كه عطا و حرمان به دست اوست . به هنگامى كه به اين امر ايمان پيدا كرد تنها به در خانهء او مىرود و با خلوص نيّت هر چه مىخواهد از او مىخواهد . به همين دليل در روايات وارد شده است كه رياكاران مشركند ؛ امام صادق عليه السلام مىفرمايد : « كُلُّ رِيَاءٍ شِرْكٌ إِنَّهُ مَنْ عَمِلَ لِلنَّاسِ كَانَ ثَوَابُهُ عَلَى النَّاسِ وَ مَنْ عَمِلَ للَّهِ كَانَ ثَوَابُهُ عَلَى اللَّهِ ؛ هر ريايى شرك است هر كس كارى براى مردم كند پاداش خود را بايد از مردم بگيرد و هر كس
هامش
( 1 ) . « ألجىء » از ريشهء « الجاء » از « لجوء » به معنى پناه بردن گرفته شده و « الجاء » به معناى به پناهفرستادن است .
( 2 ) . « كهف » به معناى غار وسيع است و سپس به هر گونه پناهگاه اطلاق شده است .
( 3 ) . « حريز » به معناى حفظ كننده از ريشهء « حرز » بر وزن « قرض » به معناى حفظ كردن گرفته شده است .