فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْمَوْتَى قَالَ كُلُّ غَنِيٍّ مُتْرَفٍ ؛ چهار چيز است كه قلب را مىميراند : تكرار گناه و گفتگوى زياد با زنان ( بىبند و بار ) و جدال و جر و بحث با افراد احمق و همنشينى با مردگان . كسى سؤال كرد اى رسول خدا منظور از مردگان در اينجا چيست ؟ فرمود : ثروتمندان خوشگذران و مست ثروت » . « 1 »
نيز در روايات از امير مؤمنان على عليه السلام نقل شده كه فرمود : « لقاء اهل المعرفة عمارة القلوب و مستفاد الحكمة ؛ ملاقات با اهل معرفت سبب آبادى دلها و به دست آوردن دانش است » « 2 » و در تعبير ديگر فرمود : « عمارة القلوب فى معاشرة ذوى العقول ؛ آبادى دل ها در معاشرت با خردمندان است » . « 3 »
البتّه همان گونه كه در روايات بالا آمده ، قلب انسان گاه به صورت ويرانه يا بيمار در مىآيد و گاه به كلى از دست مىرود و شايستهء نام مرده مىشود . امام عليه السلام در وصيّتنامهء بالا هم سفارش به احياى قلب كرده است و هم عمران و آبادى آن . ذكر خدا سبب آبادى قلب و موعظه وسيلهء احياى آن است .
2 . واعظان و اندرزگويان
هنگامى كه سخن از واعظ به ميان مىآيد ، ذهن همه متوجهء انسان فرهيخته و استادى روشنبين و مردى با تقوا مىشود كه با استفاده از آيات قرآن مجيد و روايات معصومين و تجارب و مطالعاتى كه داشته به ديگران اندرز مىدهد . در حالى كه در روايات ، از واعظان ديگرى غير از آن نيز نام برده شده است ؛ از جمله حوادث تلخ و ناگوار دنيا و دگرگونى جهان كه امام عليه السلام در ادامهء گفتار « أَحْيِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ » به آن اشاره فرمودهاند .
هامش
( 1 ) . خصال ، ص 228 .
( 2 ) . غررالحكم ، ح 430 ، ح 9795 .
( 3 ) . همان مدرك ، ص 429 ، ح 9774 .