به معناى خداترسى درونى و پرهيز از هر گونه گناه و احساس مسئوليت در پيشگاه پروردگار كه سد محكمى در ميان انسان و گناهان ايجاد مىكند . مرحلهء ادناى آن عدالت و مرحلهء اعلاى آن عصمت است .
در دومين دستور به التزام به اوامر الهى اشاره مىكند ، همان چيزى كه بارها در قرآن مجيد به عنوان « اطيعوا اللَّه » آمده و از ميوههاى درخت پربار تقواست .
تعبير به « عِمَارَةِ قَلْبِكَ بِذِكْرِهِ » اشاره به اهميت ذكر اللَّه است كه بدون آن خانهء قلب ويران مىشود و جولانگاه لشكر شيطان . قرآن مجيد مىفرمايد : « أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » « 1 » هم آبادى دلها و هم آرامش آن در سايهء ذكر خداست نه تنها ذكر لفظى - هرچند ذكر لفظى هم بسيار مهم است - بلكه ذكر عملى آن گونه كه در روايات وارد شده كه امام باقر عليه السلام فرمود : « سه چيز است كه انجام آن از مشكلترين كارهاست و سومين آن را « ذِكْرُ اللَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ ؛ ذكر خدا در هر حال » بيان فرمود سپس در تفسير ذكر چنين مىفرمايد : « وَ هُوَ أن يَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ عِنْدَ الْمَعْصِيَةِ يَهُمُّ بِهَا فَيَحُولُ ذِكْرُ اللَّهِ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ تِلْكَ الْمَعْصِيَةِ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ :
« إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُّبْصِرُونَ » « 2 » ؛ ذكر خدا آن است كه چون تصميمى بر معصيت مىگيرد خداوند عز و جل را ياد كند و ياد خدا ميان او و آن معصيت حائل شود و اين همان چيزى است كه خداوند عز و جل در قرآن فرموده است : پرهيزكاران هنگامى كه گرفتار وسوسههاى شيطان شوند ، به ياد ( خدا و پاداش و كيفر او ) مىافتند ؛ و ( در پرتو ياد او ، راه حق را مىبينند و ) در اين هنگام بينا مىشوند » . « 3 »
و تعبير به « الاعْتِصَامِ بِحَبْلِهِ » اشاره به چنگ زدن به قرآن مجيد است كه همهء
هامش
( 1 ) . رعد ، آيهء 28 .
( 2 ) . اعراف ، آيهء 201 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 90 ، ص 151 ، روايت 6 .