الْمَوْتَ لَوْ أَتَاكَ أَتَانِي ، فَعَنَانِي مِنْ أَمْرِكَ مَا يَعْنِينِي مِنْ أَمْرِ نَفْسِي ، فَكَتَبْتُ إِلَيْكَ كِتَابِي مُسْتَظْهِراً « 1 » بِهِ إِنْ أَنَا بَقِيتُ لَكَ أَوْ فَنِيتُ ) .
تعبير امام عليه السلام به اينكه تو را بعضى از وجود خود يافتم تفسير روشنى دارد ، زيرا فرزند از پدر و مادر متولد مىشود و اجزاى او برگفته از اجزاى آنهاست . اما اينكه مىفرمايد : تو را تمام وجود خودم يافتم ؛ ممكن است اشاره به اين باشد كه تو امام بعد از من و جانشين منى ، بنابراين تمام وجود من در تو تجلى مىكند و تو تجلىگاه تمام وجود منى .
اين احتمال نيز وجود دارد كه اين جمله اشاره به مجموعهء صفات جسمانى و روحانى باشد كه به حكم قانون وراثت از پدران به فرزندان مىرسد و فرزندان واجد صفات روحانى و جسمانى پدرند .
در ميان عرب نيز ضرب المثلهايى است از جمله شعر معروف شاعر است كه مىگويد :
انما اولادنا بيننا * اكبادنا تمشى على الارض
فرزندان ما جگران ما هستند كه بر روى زمين راه مىروند . « 2 »
در شرح نهجالبلاغهء مرحوم تسترى آمده است كه مردى اعرابى فرزند از دست رفتهاش را دفن كرد و سپس گفت :
دفنت بنفسى بعض نفسى فاصحبت * و للنفس منها دافن و دفين
بخشى از وجودم را با دست خود به خاك سپردم و نگريستم كه دفن كننده و دفن شونده يكى است . « 3 »
جملهء « حَتَّى كَأَنَّ شَيْئاً . . . » در واقع توضيحى و دليلى است در اينكه چگونه فرزند دلبندش بعض وجود او و يا كل همهء وجود اوست مىفرمايد : به همين دليل
هامش
( 1 ) . « مستظهرا » از ريشهء « استظهار » به معناى طلب پشتيبانى از كسى يا از چيزى است .
( 2 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 16 ، ص 61 .
( 3 ) . شرح نهجالبلاغه تسترى ، ج 8 ، ص 330 .