تجربه نشان داده آنها كه مرتكب اين كار مىشوند سرانجام هم رضايت خالق را از دست مىدهند و هم رضايت مخلوق را و آنها كه رضايت خالق را مىطلبند ، هر چند در پارهاى از موارد سبب خشم مخلوق شوند ، سرانجام هم رضاى خدا را به دست آوردهاند و هم رضاى مخلوق را .
از اين فراتر در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است : « مَنْ طَلَبَ رِضَا مَخْلُوقٍ بِسَخَطِ الْخَالِقِ سَلَّطَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَيْهِ ذَلِكَ الْمَخْلُوقَ ؛ كسى كه خشنودى مخلوقى را با خشم پرودگار طلب كند سرانجام خداوند متعال آن مخلوق را بر سر او مسلط مىكند ( تا به او ستم نمايد ) » . « 1 »
سپس امام عليه السلام در چهارمين توصيهء خود به محمد بن ابىبكر به مسألهء نماز كه از مهمترين اركان اسلام است ، مىپردازد و مىفرمايد : « نماز را در اوقات خودش بجاى آر ، نه آنكه به هنگام بيكارى در انجامش تعجيل كنى و نه آنكه به هنگام اشتغال به كار آن را تأخير بيندازى و بدان تمام اعمالت تابع نماز تو خواهد بود ( اگر نماز را آن گونه كه بايد و شايد و به طور كامل انجام دهى اعمال ديگرت سامان خواهد يافت و در قيامت نيز نخست به نمازت مىنگرند سپس به ساير اعمالت ) » ؛ ( صَلِّ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا الْمُؤَقَّتِ لَهَا ، وَ لَا تُعَجِّلْ وَقْتَهَا لِفَرَاغٍ ، وَ لَا تُؤَخِّرْهَا عَنْ وَقْتِهَا لِاشْتِغَالٍ اعْلَمْ أَنَّ كُلَّ شَيْءٍ مِنْ عَمَلِكَ تَبَعٌ لِصَلَاتِكَ ) .
بسيارى از شارحان نهجالبلاغه گفتهاند امام عليه السلام در نخستين سفارش در مورد نماز به اين نظر دارد كه نماز را پيش از وقت ( مثلًا نماز ظهر را پيش از ظهر و نماز صبح را قبل از طلوع فجر ) به خاطر فراغت و بيكارى به جاى نياور ؛ ولى با توجّه به اينكه كمتر كسى ديدهايم و شنيدهايم كه نماز خود را قبل از ظهر يا قبل از غروب و طلوع فجر به جا آورد ، زيرا اين مطلب بر همه حتى براى افراد كاهلنماز هم مسلم است كه نماز قبل از وقت محتوايى ندارد ، با توجّه به اين نكته ، احتمال ديگرى در تفسير اين جمله هست كه فرمايش امام عليه السلام ناظر به نماز
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 74 ، ص 156 ، ح 132 .