است ؛ آنجا كه مىفرمايد : « إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِى الرِّقابِ وَ الْغارِمينَ وَ فِي سَبيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبيلِ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكيمٌ » و تمام اين مصارف هشتگانه را در سه اصل كلى مىتوان خلاصه كرد .
نخست نيازمندانند كه شامل فقرا و مساكين و بردگانى كه در زحمتند و بدهكاران و ورشكستگان بدون تقصير و آنها كه در راه ماندهاند . اين پنج گروه هر يك به نحوى نيازمندند ؛ بعضى براى گذران روزانهء خود ، غذا ، لباس و مسكن بعضى براى بدهكارى و بعضى به سبب واماندن در راه و از دست دادن اندوختههاى خود براى سفر ( هرچند در وطن خود بىنياز و غنى باشند ) و بعضى براى نجات از بردگى .
گروه دوم كسانى هستند كه براى جمعآورى زكات و حفظ آن و رساندن آن به بيت المال زحمت مىكشند كه بايد اجرة المثل كار آنها داده شود .
گروه سوم مصالح عامهء مسلمين است ؛ هزينههاى جهاد ، بناى مساجد ، تأسيس مدارس ، وسائل تبليغ و آنهايى كه مسلمان نيستند ؛ ولى براى تأليف قلوب و جلب محبّت ، از زكات كمكهايى به آنها داده مىشود .
اين گروههاى سهگانه كه به صورت هشت مصرف در قرآن مجيد ذكر شدهاند در واقع در برگيرندهء تمام نيازهاى جامعهء اسلامى هستند و اگر زكات ( و همچنين خمس ) به طور دقيق پرداخته شود ، قسمت عمدهء مشكلات مالى حل خواهد شد . همان گونه كه در روايات آمده است كه امام صادق عليه السلام فرمود : « لَوْ أَنَّ النَّاسَ أَدَّوْا زَكَاةَ أَمْوَالِهِمْ مَا بَقِيَ مُسْلِمٌ فَقِيراً مُحْتَاجاً . . . وَ إِنَّ النَّاسَ مَا افْتَقَرُوا وَ لَا احْتَاجُوا وَ لَا جَاعُوا وَ لَا عَرُوا إِلَّا بِذُنُوبِ الْأَغْنِيَاء ؛ اگر همهء مردم زكات اموال خود را بپردازند ، مسلمانى فقير و نيازمند باقى نخواهد ماند . . . و مردم فقير و محتاج و گرسنه و برهنه نمىشوند مگر به سبب گناه ثروتمندان » . « 1 »
هامش
( 1 ) . وسائلالشيعه ، ج 6 ، ص 4 ، باب 1 ، ح 6 ، از ابواب زكات .