2 . امانت ، اصولىترين اصل اخلاقى در اسلام
امانت و درستكارى و در كنارش صدق و راستگويى دو اصل بسيار مهم از آموزههاى دينى است كه نه تنها در قرآن مجيد و روايات اسلامى بازتاب بسيار وسيعى دارد ، بلكه جزء اساسىترين تعليمات همهء انبيا بوده است . در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : « إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَبْعَثْ نَبِيّاً إِلَّا بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ إِلَى الْبَرِّ وَ الْفَاجِرِ ؛ خداوند متعال هيچ پيامبرى را مبعوث نكرد مگر اينكه راستگويى و اداى امانت ، جزء برنامههاى اصلى او بود ، خواه امانت مربوط به نيكوكار يا بدكار باشد » . « 1 »
اين دو به اندازهاى اهميت دارند كه به عنوان نشانههاى اصلى ايمان و تقوا شمرده شدهاند ، همان گونه كه رسول خدا صلى الله عليه و آله مىفرمايد : « لَا تَنْظُرُوا إِلَى كَثْرَةِ صَلَاتِهِمْ وَ صَوْمِهِمْ وَ كَثْرَةِ الْحَجِّ وَ الْمَعْرُوفِ وَ طَنْطَنَتِهِمْ بِاللَّيْلِ وَ لَكِنِ انْظُرُوا إِلَى صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ ؛ نگاه به فزونى نماز و روزهء مردم و كثرت حج و انفاق و كمكهاى آنها و سر و صدايشان در عبادات شبانه نكنيد ، بلكه به راستگويى و اداى امانت آنها نگاه كنيد ( تا به ايمان و تقواى آنها پى ببريد ) » . « 2 »
در حديث مشابهى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم : « لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ وَ لَا بِصِيَامِهِمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ حَتَّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ وَ لَكِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ ؛ فريب نماز و روزهء بعضىها را نخوريد زيرا ممكن است بعضى چنان شيفتهء نماز و روزه باشند كه اگر آن را ترك كنند به وحشت مىافتند ، ليكن آنها را به راستگويى و اداى امانت بيازماييد » . « 3 » نيز تعبيرات تكان دهندهء ديگرى كه در روايات ديگر آمده است .
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 104 ، ح 1 .
( 2 ) . امالى صدوق ، ص 300 ، ح 6 .
( 3 ) . كافى ، ج 2 ، ص 104 ، ح 2 .