عَنِيفٍ « 1 » بِهِ ، وَ لَا تُنَفِّرَنَّ بَهِيمَةً وَ لَا تُفْزِعَنَّهَا « 2 » ، وَ لَا تَسُوأَنَّ صَاحِبَهَا فِيهَا ) .
منظور از اين جمله آن است كه احترام مالكان اموال را در مورد اموالشان حفظ كن ، سر زده وارد آغل گوسفندان يا شتران نشو و به صورت افراد طلبكار و زورگو چيزى را مطالبه نكن حتى نسبت به چهارپايان نيز مدارا نما ؛ حركت يا صدايى كه باعث وحشت آنها شود انجام مده ، چرا كه هم اين حيوانات و هم صاحب آنها ممكن است ناراحت شوند . و اين نهايت محبّت و ادبى است كه امام عليه السلام به آن توصيه مىكند كه حتى حقوق حيوانات هم به هنگام جمعآورى زكات رعايت بشود ، چه رسد به حقوق و احترام انسانها .
آن گاه براى اينكه تقسيم عادلانه باشد و در انتخاب گوسفند يا شتر زكات نگرانى براى صاحبان اموال پيدا نشود و در انتخاب ، اجحاف و ظلمى بر مالك و بيت المال حاصل نگردد ، دستور به قرعه كشى مىدهد و هنگام قرعهكشى انتخاب را به به صاحب مال وا مىگذارد و مىفرمايد : « ( به هنگام گرفتن حق بيت المال ) حيوانات را به دو بخش تقسيم كن سپس صاحب مال را مخير كن كه يك قسمت را برگزيند و بعد از انتخاب ، متعرض آنچه او انتخاب كرده نشو .
سپس باقيمانده را نيز به دو بخش تقسيم كن و باز او را مخير نما ( تا يكى را انتخاب كند ) و هر گاه يكى را برگزيد در اين انتخاب متعرض آنچه برگزيده نشو و همچنان اين تقسيم را ادامه مىدهى ( و صاحب مال را مخير مىسازى يكى را انتخاب كرده كنار بگذارد ) تا آنجا كه باقيمانده به اندازهء ( زكات و ) حق خداوند در مال او باشد آن گاه حق خدا را از او بگير » ؛ ( وَ اصْدَعِ « 3 » الْمَالَ صَدْعَيْنِ ثُمَّ
هامش
( 1 ) . « عنيف » به معناى خشن و سختگير است از ريشهء « عنف » بر وزن « قفل » گرفته شده است .
( 2 ) . « لا تفزعنّ » از ريشهء « فزع » به معناى ترسيدن و به وحشت افتادن گرفته شده و هنگامى كه به باب افعال برود به معناى ترساندن و به وحشت انداختن است .
( 3 ) . « اصدع » از ريشهء « صدع » ( بر وزن « صبر » ) به معناى شكافتن و جدا ساختن گرفته شده و اين واژه ( صدع ) به صورت اسم مصدرى و به معناى بخش جدا شدهء از چيزى آمده است .