پسران فاطمه واگذاردم فقط براى خدا و به جهت تقرب به رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و تكريم احترام او و گرامىداشت پيوند خويشاونديش » ؛ ( وَ إِنِّي إِنَّمَا جَعَلْتُ الْقِيَامَ بِذَلِكَ إِلَى ابْنَيْ فَاطِمَةَ ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ ، وَ قُرْبَةً إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله ، وَ تَكْرِيماً لِحُرْمَتِهِ ، وَ تَشْرِيفاً لِوُصْلَتِهِ ) .
در واقع امام عليه السلام چهار دليل بر اين انتخاب بيان فرموده كه همه با هم مرتبط است : جلب خشنودى خدا ، تقرب به رسول اللَّه صلى الله عليه و آله ، اكرام و احترام او و بزرگداشت پيوند خويشاونديش .
به گفتهء ابن ابى الحديد هنگامى كه كارها بعد از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به نزديكترين افراد شايستهء او سپرده شود ، پذيرش آن از سوى مردم بهتر خواهد بود ، زيرا آنها بهتر از هر كس ديگر از آيين پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله باخبرند و بهتر از هركس مىتوانند آن را پاسدارى نمايند .
ابن ابى الحديد در شرح اين سخن مىگويد : « در اين تعبير امام عليه السلام رمز و اشاره و انتقادى است به كسانى كه امر ( خلافت ) را از اهل بيت رسول اللَّه عليهم السلام برگرداندند . در حالى كه مناسب تر و اولى اين بود كه رياست را بعد از او به خاندان پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله براى تقرب به رسول اللَّه صلى الله عليه و آله بسپارند و اجانب را در اين كار مقدم ندارند ، زيرا هيبت نبوّت و رسالت در صورتى كه سلطان حاكم در خلق از بيت نبوّت بود بيشتر مىشد تا اينكه حكومت به دست كسانى باشد كه از نسب صاحب دعوت دور باشند » . « 1 »
در اينجا ممكن است اين سؤال مطرح شود كه چرا امام عليه السلام متوليان بعد از امام حسن و امام حسين عليهما السلام را معين نفرموده است .
پاسخ سؤال اين است كه امام عليه السلام بيان فرموده و در رواياتى كه تمام اين وصيّتنامه در آن آمده است به طور مشروح ديده مىشود ولى مرحوم سيد رضى كه برنامهء
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 15 ، ص 149 .