مواهبى بوده كه هرگز از دست نمىرفت ، همچنين از آنچه محروم مىشوى نگران نباش چه بسا چيزى بوده كه هرگز به دست نمىآمده است ؛ ولى تمام همّت خود را براى آخرت بگمار كه آن را جز با سعى و تلاش و كوشش به كسى نمىدهند . همانگونه كه امام عليه السلام در جاى ديگر از نهجالبلاغه مىفرمايد : « لَا تَكُنْ مِمَّنْ يَرْجُو الْآخِرَةَ بِغَيْرِ عَمَل ؛ از كسانى مباش كه اميد نجات درآخرت دارد و عمل صالحى انجام نمىدهد » . « 1 »
نكتهها
1 . پاسخ به يك سؤال
در تعبير امام عليه السلام در نامهء بالا آمده بود كه بايد شادى تو براى امورى باشد كه از آخرت بدست آوردهاى در حالى كه مىدانيم آخرت در آينده به دست مىآيد نه در دنيا .
ولى بايد توجّه داشت كه اولًا بسيارى از امور معنوى است كه انسان در دنيا به دست مىآورد و نوعى امور اخروى محسوب مىشود ؛ مانند موفقيّت در سير و سلوك الى اللَّه . ثانياً اين جمله ناظر به اسباب نائل شدن به مواهب اخروى است ؛ كسى كه داراى اعمال صالح و صفات پسنديده در اين دنياست مىتوان گفت كه به مواهب اخروى نائل شده است ؛ زيرا اسبابش را از امروز فراهم ساخته است و به تعبير ديگر نائل شدن به اسباب ، نوعى نيل به مسببات است .
2 . انسان فاعل مختار است
در بحث جبر و اختيار ثابت شده است كه طبق دلايل عقلى و آيات فراوان در قرآن مجيد و روايات اهل بيت عليهم السلام انسان در اعمال خود فاعل مختار است و
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه كلمات قصار 105 .