طلحه و زبير و عايشه آنجا را براى فتنهانگيزى بر ضد امام امير مؤمنان عليه السلام انتخاب كردند به خصوص اينكه آنجا مهمترين بندر عراق است و بنادر معمولًا مركز رفت و آمد اقوام مختلفاند . به همين دليل افكار التقاطى و نفوذى و مفاسد اخلاقى در اين گونه بندرگاهها بيشتر است مگر اينكه اهالى آن تحت آموزش مستمر اخلاقى قرار گيرند . بعضى نيز معتقدند ؛ هنگامى كه ابليس به زمين فرود آمد ، بصره را جايگاه نخستين خود انتخاب كرد ؛ ولى دليلى براى اين مطلب اقامه نكردهاند .
مهم اين است كه امام عليه السلام به ابن عباس دستور مىدهد : بهترين راه براى آرام كردن اين شهر آن است كه به مضمون آيهء شريفهء « ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَميمٌ * وَ ما يُلَقَّاها إِلَّا الَّذينَ صَبَرُوا وَ ما يُلَقَّاها إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظيمٍ » « 1 » عمل كند ؛ يعنى بدىهايى را كه آنها در جنگ جمل داشتند با نيكى پاسخ گويد تا آنان شرمندهء احسان او گردند و دست از هر گونه مخالفت بردارند به علاوه بخشى از مخالفت آنها ممكن است به علت ترس از انتقام و مكافات عمل باشد هنگامى كه با آنها به نيكى رفتار شود آتش اين خوف و ترس فرو مىنشيند و آرامش جاى آن را مىگيرد .
امام عليه السلام به اين معنا در كلمات قصار اشاره فرموده و به صورت اصل كلى مىفرمايد :
« عاتب اخاك بالاحسان اليه و اردد شره بالانعام عليه ؛ برادرت را به هنگام خطا كردن با نيكى سرزنش كن و شر او را از طريق بخشش از خودت دور ساز » . « 2 »
سپس امام عليه السلام بعد از ذكر اين مقدّمه وارد اصل مقصود مىشود و مىفرمايد :
« بد رفتارى تو با طايفهء بنىتميم و خشونت تو به آنها را به من گزارش دادهاند » ؛ ( وَ قَدْ بَلَغَنِي تَنَمُّرُكَ « 3 » لِبَنِي تَمِيمٍ ، وَ غِلْظَتُك عَلَيْهِمْ ) .
هامش
( 1 ) . فصلت ، آيهء 34 و 35 .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، كلمات قصار ، شماره 158 .
( 3 ) . « تنمّر » به معناى خشمگين شدن و بد رفتارى نمودن است و از ريشهء « نمر » بر وزن « كبد » به معناى پلنگ است .